Γιατί χάθηκε η μάχη του Δεκέμβρη;

Ο Δεκέμβρης του 1944 υπήρξε κομβικός από πολλές απόψεις. Έδειξε τα όρια της τότε ηγεσίας του ΚΚΕ, έδειξε το πόσο αδίστακτη ήταν μια ιμπεριαλιστική δύναμη σαν την Αγγλία, έδειξε την επιμονή ενός λαού ο οποίος πάλευε σχεδόν άοπλος απέναντι σε πανίσχυρες ένοπλες δυνάμεις επί 33 μέρες, έδειξε το πόσο αδίστακτη μπορεί να γίνει η ντόπια άρχουσα τάξη αλλά και πόσο εύκολα να ξεπουληθεί, όταν κινδυνεύει η εξουσία της.
Δύο πάντως είναι τα κυριότερα ερωτήματα που απασχόλησαν την αριστερά τις δεκαετίες που ακολούθησαν. Ήταν ο Δεκέμβρης αναπόφευκτος ή ήταν λάθος; Και, από τη στιγμή που ξεκίνησε ο Δεκέμβρης, θα μπορούσαν άραγε να είχαν εξελιχθεί διαφορετικά τα πράγματα;
Στο πρώτο ερώτημα, η απάντηση από όλες τις πλευρές θα καταλήγει να είναι θετική. Δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει ένα είδος δυαρχίας σε μια εξαρτημένη χώρα, με ένα ένοπλο δοκιμασμένο κίνημα από τη μια και με μια άρχουσα τάξη από την άλλη, η οποία προσπαθούσε να επανεδραιώσει τη θέση της. Από τη στιγμή μάλιστα που το ΕΑΜ αλλά και η ηγεσία του ΚΚΕ έπεσαν στον δρόμο των συμφωνιών (Λιβάνου, Καζέρτας, κυβέρνησης εθνικής ενότητας) και δεν επεδίωξαν να πάρουν την εξουσία της Ελλάδας, την οποία ουσιαστικά είχαν απελευθερώσει με τον ΕΛΑΣ, πριν ακόμη εμφανιστούν οι βρετανικές δυνάμεις στη χώρα, ο δρόμος της σύγκρουσης έμοιαζε αναπόφευκτος. Και όμως, υπήρχαν, στα χαρτιά τουλάχιστον, σχέδια κατάληψης της Αθήνας, ενάντια στους Γερμανούς και τους ταγματασφαλίτες, ελήφθη όμως υπόψη και μια πιθανή επέμβαση των Άγγλων. Το σχέδιο αυτό είχε εκπονηθεί ήδη από το 1943 από τον Θόδωρο Μακρίδη (Έκτορα), τον πιο σημαντικό επιτελικό αξιωματικό του ΚΚΕ, του οποίου οι ικανότητες έχουν αναγνωριστεί από εχθρούς και φίλους.
Ο Μακρίδης, αξιοποιώντας την εμπειρία των στρατιωτικών κινημάτων του Μεσοπολέμου, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι για να ελεγχθεί η Αθήνα, πέρα από άλλα στρατηγικά σημεία, έπρεπε να καταληφθεί το τρίγωνο Μακρυγιάννη-Φιλοπάππου-Ακρόπολη, μέσα στο οποίο βρίσκονταν τα σημαντικότερα κυβερνητικά κτήρια, αλλά υπήρχε και γενικότερη επόπτευση της περιοχής.
Παρόλα αυτά, οι Άγγλοι και η κυβέρνηση Παπανδρέου ήρθαν στην χώρα και έγιναν δεκτοί με πολύ θερμές εκδηλώσεις (και από τις δυνάμεις του ΕΑΜ). Την ευφορία όμως των πρώτων ημερών διαδέχτηκαν οι συνεχείς προκλήσεις της κυβέρνησης, όσο και του Σκόμπι, ο οποίος ουσιαστικά διοικούσε τη συμμαχία αστικών και βρετανικών δυνάμεων για αφοπλισμό του ΕΛΑΣ και ουσιαστικό παροπλισμό και περιθωριοποίηση του δυναμικού του ΕΑΜ. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, η σύγκρουση ήταν αναπόφευκτη και οι σφαίρες από την Γενική Ασφάλεια, οι οποίες μάτωσαν το συλλαλητήριο της 3ης Δεκεμβρίου, η αφορμή.

Θα μπορούσε όμως να είχε υπάρξει άλλη εξέλιξη στην αναμέτρηση του Δεκέμβρη, θετική προς όφελος του λαϊκού κινήματος; Οι πρώτες εκτιμήσεις ήταν στρατιωτικού χαρακτήρα: Αν δεν είχαν σταλεί ο Άρης και ο Σαράφης στην Ήπειρο, αν είχε εφαρμοστεί το σχέδιο του Μακρίδη, αν οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ δεν είχαν αναλωθεί σε δευτερεύοντες στόχους, αν ο ρόλος των Άγγλων είχε εκτιμηθεί καλύτερα…
Όλες αυτές όμως οι εκτιμήσεις δεν λαμβάνουν υπόψη τους τον πολιτικό παράγοντα ή πολλές φορές ακούγεται το απλό «το κίνημα του Δεκέμβρη προδόθηκε». Το βασικό ζήτημα μάλλον είναι άλλο: Ότι η ηγεσία του ΚΚΕ δεν θεωρούσε εφικτή την κατάκτηση της εξουσίας με ειρηνικό ή ένοπλο τρόπο και με ακροβασίες, επικίνδυνες και καταστροφικές για τον λαό, προσπαθούσε να κατοχυρώσει τη θέση της ως διαπραγματευτής απέναντι στους Άγγλους και την ελληνική αστική τάξη.
Έτσι εξηγούνται ενέργειες που φαίνονται παράλογες με την πρώτη ματιά: Να μην χτυπιούνται οι βρετανικές δυνάμεις, παρόλο που αυτές δρούσαν επιθετικά απέναντι στον ΕΛΑΣ Αθήνας, να ετοιμάζεται ολόκληρη επιχείρηση για την ανατίναξη του ξενοδοχείου της «Μεγάλης Βρετανίας» και να ακυρώνεται τελευταία στιγμή, να μην εφαρμόζεται το σχέδιο του Μακρίδη, με αποτέλεσμα το κέντρο της Αθήνας να παραμένει στα χέρια των δυνάμεων του Σκόμπι (η περίφημη Σκομπία, όπως αποκλήθηκε σκωπτικά), να μην υπάρχει ουσιαστική καθοδήγηση από τους έμπειρους αξιωματικούς του ΕΛΑΣ αλλά από τον Σιάντο και μια στενή ομάδα της καθοδήγησης του ΚΚΕ, να πιστεύεται ότι μια κυβέρνηση των Εργατικών στην Αγγλία θα άλλαζε τα πράγματα και ότι οι ΗΠΑ θα δρούσαν πυροσβεστικά...
Η έλλειψη αυτή πολιτικής προοπτικής, η λανθασμένη κατεύθυνση της τότε ηγεσίας του ΚΚΕ οδήγησε στην ήττα του Δεκέμβρη και στην συμφωνία της Βάρκιζας, η οποία αποτέλεσε ουσιαστικά τον θεμέλιο λίθο για το κυνήγι χιλιάδων αριστερών αγωνιστών και τη μεθοδευμένη διολίσθηση της χώρας στον εμφύλιο πόλεμο από την Δεξιά και τους προστάτες της.
Δε θα πρέπει όμως αυτή η ήττα να μας κάνει να ξεχάσουμε τον ηρωισμό των μαχητών του ΕΛΑΣ αλλά και του λαού της Αθήνας, ο οποίος αντιμετώπισε επί 33 ημέρες πάνοπλες δυνάμεις. Θα πρέπει να τονιστεί εδώ ότι οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ δεν ήταν ούτε πλήρως εξοπλισμένες ούτε πλήρως εκπαιδευμένες, όπως οι αντίστοιχες μονάδες του στην επαρχία. Επίσης, κάτι που δείχνει την αποφασιστικότητα των Άγγλων να τσακίσουν την εξέγερση είναι η μεταφορά δυνάμεων από τη Δυτική Ευρώπη. Είναι ακριβώς οι μέρες κατά τις οποίες οι Ναζί εξαπολύουν την τελευταία τους αντεπίθεση, προκαλώντας στην αρχή σύγχυση και φόβο για το μέγεθος και το εύρος της στους συμμάχους. Και όμως, σε μια τέτοια περίοδο, οι Άγγλοι θεωρούν πιο σημαντικό να ενισχύσουν το «μέτωπο» της Αθήνας, παρά αυτό εναντίον των Γερμανών! Επίσης, θα πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα ο ρόλος του Τσώρτσιλ, ο οποίος με κυνικότητα αποικιοκράτη έδινε εντολές εναντίον των Ελλήνων, κάτι που έκανε τον Μπρέχτ να γράψει:
«Κρατήστε τους γιους σας μες στο σπίτι, μανάδες της Αθήνας!
Ή ανάψτε γι’ αυτούς ένα κερί: απόψε το βράδυ
Ο Γέρος της Ντάουνιγκ στριτ σας φέρνει πίσω τον βασιλιά σας.»
Κι ένα τελευταίο σημείο. Ενώ αναφέρονται πολλά για τους ομήρους που πήρε ο ΕΛΑΣ ενώ εγκατέλειπε την Αθήνα, λίγοι αναφέρουν ότι χιλιάδες αριστεροί κλείστηκαν αιχμάλωτοι σε στρατόπεδα της Αιγύπτου.
Συνοψίζοντας, παρά τον ηρωισμό του λαού της Αθήνας, η μάχη του Δεκέμβρη χάθηκε, όχι τόσο από στρατιωτικούς όρους, όσο από λάθος πολιτική εκτίμηση, έλλειψη ξεκάθαρης πολιτικής γραμμής και από τυχοδιωκτισμούς της τότε ηγεσίας του ΚΚΕ.
Αυτά τα διδάγματα θα πρέπει, σε διαφορετικές βέβαια εποχές και συνθήκες, να διδάσκουν το κίνημα ώστε να γίνεται πιο σοφό.

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Ο Ιούλιος του 2013 ας θυμηθεί αυτόν του 1965

Μπορεί για πολλά χρόνια ο Ιούλιος να θεωρούνταν ως μήνας διακοπών, για τα μπάνια του λαού και νεκρός κινηματικά χρόνος, όμως το φετινό καλοκαίρι μόνο τέτοιο δεν είναι. Ο λόγος είναι η ολομέτωπη επίθεση που δέχεται αυτός ο λαός από τους ντόπιους και ξένους υπηρέτες του καπιταλισμού: Έχουμε απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων, πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, επιστρατεύσεις, πρωτοφανή λιτότητα, ανεργία, κατάργηση στα δικαιώματα του λαού σε περίθαλψη και παιδεία, καταπάτηση ακόμα και της αστικής νομιμότητας και αξιοσημείωτη καταστολή. Υπάρχουν όμως και χιλιάδες λαού που κατεβαίνουν στους δρόμους και διαδηλώνουν με αξιοσημείωτη μαζικότητα και μαχητικότητα, σε μια εποχή αρκετά δύσκολη και πρωτόγνωρη για πολλούς.
Δεν είναι όμως η πρώτη φορά που ο Ιούλιος ήταν ιδιαίτερα θερμός σε αυτή τη χώρα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε μια από τις μεγάλες αναλαμπές του κινήματος στην Ελλάδα, τα Ιουλιανά του 1965, τα οποία ξεκίνησαν με αφορμή την συνταγματική εκτροπή που προξένησε ο βασιλιάς στις 15 Ιουλίου.
Πώς φτάσαμε στα Ιουλιανά
Η δολοφονία του Λαμπράκη, η άνοδος του κινήματος και οι εξελίξεις στην αστική τάξη της χώρας οδήγησαν την Ένωση Κέντρου στην εξουσία και τον Γεώργιο Παπανδρέου στην κυβέρνηση. Αυτή η κυβέρνηση δε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί φυσικά «αριστερή», ούτε βασισμένη στον λαϊκό παράγοντα, όμως, κάτω από την πίεση του κινήματος και την ανάγκη διαφοροποίησης από τη δεξιά, πήρε ορισμένα μέτρα τα οποία καθόλου δεν άρεσαν στη βαθιά δεξιά: Η αμνηστία του 1964, η μεταρρύθμιση στην Παιδεία, αυξήσεις στους μισθούς και άλλα μέτρα, θορύβησαν τα κέντρα της δεξιάς, τα οποία άρχισαν να υπονομεύουν τον εύθραυστο συνασπισμό της Ένωσης Κέντρου με διάφορους τρόπους (ας θυμηθούμε την υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ). Αποκορύφωμα της υπονόμευσης ήταν η άρνηση του βασιλιά να έχει το δικαίωμα ο πρωθυπουργός να διορίζει τους υπουργούς του, κάτι που οδήγησε στην παραίτηση Παπανδρέου και την αναζήτηση ανθρώπων που θα τον αντικαθιστούσαν. Όλο αυτό ονομάστηκε από τον λαό αποστασία και αμέσως ξεκίνησαν οι διαδηλώσεις στο κέντρο της Αθήνας, οι συγκρούσεις με την αστυνομία και τα αιτήματα για πλήρη δημοκρατία, ελευθερία και δικαιώματα.
Οι διαδηλώσεις και τα αιτήματα
Οι διαδηλώσεις κάθε μέρα στο κέντρο της Αθήνας ήταν πρωτόγνωρες σε όγκο και μαχητικότητα, ενώ σχεδόν αμέσως άρχισαν οι συγκρούσεις με την αστυνομία, η οποία ήταν ιδιαίτερα βίαιη και έκανε εκτεταμένη χρήση δακρυγόνων. Όπως είναι λογικό, ο κύριος στόχος των διαδηλωτών ήταν ο βασιλιάς, με κυρίαρχο σύνθημα το «Δε σε θέλει ο λαός, παρ' τη μάνα σου και μπρος», ενώ χιουμοριστικό ήταν αυτό που αφορούσε τη νεογέννητη κόρη του βασιλιά, «Αλεξία, πάρε θέση», όπως και οι κύριοι αποστάτες, Τούμπας, Νόβας, Μητσοτάκης και άλλοι. Ειδικά το «Μητσοτάκη κάθαρμα» ήταν πολύ αγαπητό στους διαδηλωτές.
Όσον αφορά όμως τις πολιτικές επιδιώξεις των κομμάτων και οργανώσεων που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις, αυτές ήταν πολύ διαφορετικές. Από την πλευρά της Ένωσης Κέντρου, επιδιωκόταν να αποκατασταθεί η νομιμότητα, δηλαδή η πρωθυπουργία Παπανδρέου, χωρίς την παρέμβαση του παλατιού. Αυτό όμως, σε μια Ελλάδα, πλήρως εξαρτημένη από τους Αμερικάνους θα σήμαινε την εξάρθρωση ενός από τα σημαντικότερα στηρίγματα της υποτέλειας, οπότε το σύνθημα αυτό χρειαζόταν συμπλήρωση για ανεξαρτησία, ενάντια στη βασιλεία, πλήρη δημοκρατία, νομιμοποίηση του ΚΚΕ κτλ.
Λογικά, τα αιτήματα αυτά θα έπρεπε να τα υποστηρίξει η ΕΔΑ, η οποία εξέφραζε την πλειοψηφία της αριστεράς εκείνη την περίοδο, όμως η ΕΔΑ επέλεξε να διατηρηθεί στην ουρά της Ένωσης Κέντρου, υιοθετώντας την συνθηματολογία και τη γραμμή της, με αποτέλεσμα την ηρωοποίηση του Παπανδρέου από τον κόσμο και της αριστεράς, κάτι που δεν αντιστοιχούσε με την στάση του όλα τα προηγούμενα χρόνια.
Τα πιο ριζοσπαστικά αιτήματα υποστηρίχτηκαν από τα μέλη της νεοσύστατης τότε ΟΜΛΕ, που δραστηριοποιούνταν γύρω από το περιοδικό «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ», αλλά και από τα πιο ριζοσπαστικά μέλη της νεολαίας Λαμπράκη, πολλά από τα οποία είχαν συζητήσεις με τον μ-λ χώρο.
Η δολοφονία του Πέτρουλα και οι μετέπειτα εξελίξεις
Οι συνεχώς εντεινόμενες συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας είχαν ως αποτέλεσμα να θρηνήσει το κίνημα τον πρώτο του νεκρό, τον Σωτήρη Πέτρουλα, έναν από τους ριζοσπάστες φοιτητές που αναφέρθηκαν.
Ο Σωτήρης Πέτρουλας, από τη Μάνη, ήταν 23 χρονών, όταν δολοφονήθηκε, φοιτητής της Ανώτατης Εμπορικής Σχολής και κορυφαίο στέλεχος της Νεολαίας της ΕΔΑ, αν και είχε εκδηλώσει τις αντιρρήσεις του σε πολλές επιλογές της.
Στη διαδήλωση της 21ης Ιουλίου, ο Πέτρουλας δολοφονήθηκε στη συμβολή των οδών Σταδίου και Λαδά, από αστυνομικούς, περίπου στις 10 το βράδυ. Από εκεί και πέρα, ξεκίνησε ένας αγώνας δρόμου από την αστυνομία, προκειμένου να θάψει τον νεκρό κρυφά μέσα στη νύχτα και από τις οργανώσεις της αριστεράς, προκειμένου να παραδοθεί στην οικογένεια του, να γίνει αμερόληπτη νεκροψία και να γίνει κανονική κηδεία. Στο τέλος, νίκησε το δίκιο και ο νεκρός παραδόθηκε στην οικογένεια και τον λαό, για να τον κλάψει και να τον τιμήσει. Η κηδεία του έγινε πάνδημη διαδήλωση, ενώ ακούστηκε για πρώτη φορά κι ένα τραγούδι που έγραψε ο Μίκης Θεοδωράκης το προηγούμενο βράδυ: «Μάρτυρες, ήρωες, οδηγούνε, τα γαλάζια μάτια σου μας καλούνε…».
Δύο κυβερνήσεις αποστατών έπεσαν το καλοκαίρι εκείνο, για να έρθει η τρίτη, η οποία θα «στεριώσει» τελικά ως την άνοιξη του 1967, όταν θα πήγαινε, υποτίθεται, η χώρα σε εκλογές. Μεγάλη ευθύνη φέρνει η ηγεσία της ΕΔΑ, η οποία συνέβαλε στο «μάζεμα» των κινητοποιήσεων και στη δημιουργία εκλογικών αυταπατών. Έτσι, ενώ το καλοκαίρι του 1965 το πραξικόπημα, ενώ ήταν έτοιμο να εκδηλωθεί, ουσιαστικά ματαιώθηκε από τις κινητοποιήσεις του λαού και το αίμα του Πέτρουλα, το 1967 όχι μόνο πιάστηκε στον ύπνο το σύνολο σχεδόν της αριστεράς, αλλά και το κύριο άρθρο της Αυγής της 21ης Απριλίου έγραφε: Γιατί δε θα γίνει πραξικόπημα…
Να διδασκόμαστε από την ιστορία του λαού μας
Οι κινητοποιήσεις του 1965 απέδειξαν ότι μπορούσαν να ξεπεράσουν στην πράξη κάθε σχέδιο επί χάρτου, εκλογικές και άλλες αυταπάτες, αλλά και να σταθούν εμπόδιο στα σχέδια ντόπιων και ξένων κέντρων εξουσίας. Το λαϊκό κίνημα απέδειξε ότι μπορεί να υπερασπίζεται τους αγώνες του, να τιμά τους νεκρούς του και να τους κάνει αθάνατους και ότι μόνο όταν ο λαός κατεβαίνει μαζικά στους δρόμους, μπορεί να νικήσει. Και αφορμή για το μικρό αυτό αρθρο, είναι ένα σύνθημα που ακουγόταν τότε και θα μπορούσε με την ίδια ευκολία να ακούγεται και σήμερα: «Μητσοτάκη κάθαρμα…»

Υ.Γ.: Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθώ στην «Χαμένη Άνοιξη» του Στρατή Τσίρκα, ένα συγκλονιστικό βιβλίο, το οποίο περιγράφει τις ημέρες εκείνες. Αν υπάρχει κάποιος που δεν το έχει διαβάσει, θεωρώ θα πρέπει να αναπληρώσει σύντομα το κενό αυτό.

Κώστας Μιχαλάκης

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Όταν η Ιστορία χορεύει το χορό του Ζαλόγγου

Δεν είναι η πρώτη φορά που η κ. Ρεπούση απασχολεί την κοινή γνώμη και ειδικότερα την κοινότητα των ιστορικών ή όσων ασχολούνται με την ιστορία με δηλώσεις ή απόψεις της. Παλιότερα ήταν ο περίφημος συνωστισμός της Σμύρνης και πρόσφατα ο χορός του Ζαλόγγου. Θα ήταν απλό ίσως να πούμε ότι οι απόψεις αυτές δημιούργησαν μια σειρά από δεξιά έως εθνικιστικά αντανακλαστικά, τα οποία διαγκωνίστηκαν σε φιλοπατρία και προσπάθεια να αποδείξουν ότι η πραγματική ιστορία είναι αυτή που γράφτηκε κάπου εκεί στη δεκαετία του 1930, από το καθεστώς Μεταξά, ή την περίοδο 1950-1975, από τα αμερικανόδουλα καθεστώτα που κυβέρνησαν τη χώρα, με δημοκρατικό μανδύα ή όχι.
Πολλοί, μπροστά στην επίθεση αυτή, επιλέγουν να υπερασπιστούν την κ. Ρεπούση, θεωρώντας ότι έτσι βάζουν φρένο σε απόψεις ιστορίας που επιβλήθηκαν επί ψυχρού πολέμου από «ιστορικούς» τύπου Πλεύρη, από την ίδια την ΚΥΠ ή τη CIA, από τις πιο συντηρητικές πλευρές της ελληνικής κοινωνίας.
Όμως… έχει όντως δίκιο η κ. Ρεπούση και το ιστορικό ρεύμα που αυτή ακολουθεί; Και πώς πρέπει τελικά να βλέπουμε την Ιστορία, για το όφελος του λαού και την παραγωγή σωστών συμπερασμάτων, ώστε να τον βοηθά στις μελλοντικές επιλογές του;
Αν μπορούσαμε να πούμε κάτι για το ρεύμα της κ. Ρεπούση, θα λέγαμε ότι ακολουθεί τον Ιστορικισμό/Αναθεωρητισμό, ο οποίος δίνει πολύ μεγάλη σημασία σε αρχεία, έγγραφα και πράξεις πολιτικών προσώπων και ο οποίος γεννήθηκε στη Γερμανία τον 19ο αιώνα, αλλά σήμερα εδράζεται στις ΗΠΑ με τη μορφή του αναθεωρητισμού, προσπαθώντας να ισοπεδώσει και στρογγυλέψει όλες τις πολιτικές, κοινωνικές αντιθέσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι απόψεις του γνωστού Μαραντζίδη για το «κράτος του Γράμμου» και ότι ο ΕΛΑΣ δεν έδωσε μεγάλες μάχες ενάντια στους κατακτητές, προσπαθώντας να αποδείξει ότι η αντίσταση στους κατακτητές, η δράση του ΔΣΕ και ό,τι ακολούθησε είναι λίγο υπερτιμημένα. Εξάλλου, κατά Μαραντζίδη, και οι αριστεροί σφάζανε…
Το ίδιο ρεύμα ακολουθεί και η Ρεπούση. Τελευταίο, αν και όχι μοναδικό, παράδειγμα ο χορός του Ζαλόγγου. Είναι ιστορικό γεγονός ότι αρκετές γυναίκες με τα παιδιά τους έπεσαν από τον ηπειρώτικο βράχο, καταδιωκόμενοι από τις δυνάμεις του Αλή Πασά. Είναι επίσης γεγονός ότι το τελευταίο πράγμα που είχαν στο μυαλό τους τότε ήταν να δημιουργήσουν έναν καινούργιο χορό. Αυτός ο τελευταίος είναι δημιούργημα του 1908 και προσπαθεί να στηρίξει τους μύθους της εθνικοκεντρικής, έως εθνικιστικής αντίληψης για την ιστορία. Τι θα πρέπει λοιπόν να κάνει ένας δάσκαλος ή ένας ιστορικός; Να αναφέρει το γεγονός και να επισημάνει ότι ο χορός του Ζαλόγγου δεν υπήρξε ποτέ, αλλά δημιουργήθηκε από καλλιτέχνες για να τονίσει συναισθηματικά το γεγονός. Τι κάνει η κ. Ρεπούση και το ρεύμα που υπηρετεί; Ασχολείται με ένα μικρό γεγονός, αν υπήρξε χορός ή όχι, προκειμένου να μη φανεί η πλήρης εικόνα των αντιθέσεων και των διαφορετικών απόψεων που υπήρχαν. Αυτό έγινε στην περίπτωση του Ζαλόγγου.
Το ίδιο συνέβη και στο ζήτημα του βιβλίου της ιστορίας της έκτης δημοτικού. Σίγουρα δεν μπορεί να πει κανείς ότι δεν υπήρχε ΚΑΙ συνωστισμός στην παραλία της Σμύρνης το 1922, αλλά δεν ήταν αυτό το κυρίαρχο γεγονός. Σίγουρα όμως, επίσης, πρέπει να μιλάμε για τις εθνικιστικές σφαγές από τη μεριά των Τούρκων, να αναφέρουμε όμως και τις σφαγές των Ελλήνων που προηγήθηκαν. Πολύ περισσότερο όμως θα πρέπει να μιλήσουμε για τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις που έβαλαν τους λαούς να σφάζονται, προκειμένου να εξυπηρετήσουν τα δικά τους σχέδια, όπως και για τους τυχοδιωκτισμούς των αστικών τάξεων, αλλά και για τις εθνοκαθάρσεις οι οποίες ήταν λογική συνέχεια του εθνικισμού και πρόλογος των στρατοπέδων συγκέντρωσης των Ναζί.
Είναι πολύ εύκολο να γράφεις ιστορία με μύθους, όπως το κρυφό σχολειό, τους καλούς «δικούς μας» και τους κακούς εχθρούς, με θεωρίες συνωμοσίας εναντίον του έθνους και άλλα τέτοια αποτελέσματα εθνικιστικής και φασιστικής προπαγάνδας. Δεν κάνουν όμως καθόλου καλό στην ιστορική μνήμη, όπως και στην ιστορική επιστήμη.
Είναι επίσης ιστορικοφανές να προσπαθείς να κάνεις ιστορία από τις λεπτομέρειες, οι οποίες δεν δίνουν όμως τη συνολική εικόνα ενός ιστορικού γεγονότος και δεν επιτρέπουν να εξαχθούν τα σωστά συμπεράσματα.
Η ιστορική επιστήμη, όμως, για να είναι στην υπηρεσία του λαού και της αλήθειας, θα πρέπει να μην υποκρύπτει γεγονότα, να διευρύνει την εικόνα των γεγονότων, να θέτει ερωτήματα και όχι να κουκουλώνει. Να βρίσκει τα αίτια, να τα ξεχωρίζει από τις αφορμές, να συζητά τις κοινωνικές, πολιτικές και άλλες δομές, να δίνει διδάγματα για το παρόν και το μέλλον.
Τελικά, η Ιστορία είναι πολύ σοβαρό πράγμα για να αφήνουμε ανθρώπους που υπηρετούν ιδεολογήματα και αντιδραστικές θεωρίες να φαντάζουν ως αυθεντίες και να προκαλούν σύγχυση, το λιγότερο, και να σπέρνουν μίσος και δηλητήριο, στη χειρότερη περίπτωση. Η Ιστορία πρέπει να γίνει όπλο γνώσης και καθοδήγησης για δράση στους λαούς.

Κώστας Μιχαλάκης

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Όταν η μνήμη πολεμάει την λήθη! Μια άλλη 21η Απριλίου.

Πραγματοποιήθηκε στην Θεσσαλονίκη ένα τριήμερο εκδηλώσεων, με αφορμή την αποφράδα μέρα της 21ης Απριλίου του 1967, την μέρα δηλαδή που οι Αμερικάνοι επέβαλαν και στήριξαν την φασιστική χούντα των συνταγματαρχών στο τόπο μας.
Στις 19/4/2013 ξεκίνησαν οι εκδηλώσεις με την ημερίδα Το σχολείο στον «γύψο» στην οποία μίλησαν πολλοί εκπαιδευτικοί και αναφέρθηκαν στην εκπαιδευτική πολιτική της εποχής, αναδεικνύοντας όλες τις πτυχές της (α)παιδείας της χούντας.
Την επόμενη μέρα προβλήθηκαν και ακούστηκαν «Tα τραγούδια της εξορίας». Στο κείμενο που κυκλοφόρησαν οι διοργανωτές των εκδηλώσεων, οι φυλακισθέντες και εξορισθέντες αγωνιστές της περιόδου της φασιστικής δικτατορίας αναφέρουν: «Η δικτατορία ποτέ δεν κατάφερε να αποκτήσει λαϊκή βάση, γιατί ήταν ένα βάρβαρο, καταπιεστικό καθεστώς, που δολοφόνησε, βασάνισε, έκλεισε στις φυλακές και τα ξερονήσια δεκάδες χιλιάδες δημοκρατικούς πολίτες. Η Θεσσαλονίκη συνέβαλε σημαντικά στον αγώνα κατά της χούντας. Με την επικράτηση του πραξικοπήματος, άρχισαν να συγκροτούνται και να αντιδρούν οι αντιστασιακές οργανώσεις ΠΑΜ, Ρήγας Φεραίος, Δημοκρατική Άμυνα, Σπουδαστική – Λαϊκή Πάλη, Κίνημα 29 Μαΐου, Αντί-ΕΦΕΕ, ΚΚΕ-ΚΝΕ, ΟΜΛΕ, ΕΚΚΕ-ΑΑΣΠΕ, ΠΑΚ αλλά και ανένταχτοι αγωνιστές».
Και συνεχίζουν οι αγωνιστές: «Την περίοδο 1967-1971 αγωνιστές πολιτικοί κρατούμενοι έγραψαν, μελοποίησαν και τραγούδησαν 16 τραγούδια στα στρατόπεδα Λακκί και Παρθένι της Λέρου. Υπάρχει πιστό αντίγραφο της παράνομης αυτής ηχογράφησης που έγινε με το κασετόφωνο του Χαρίλαου Φλωράκη στο στρατόπεδο πολιτικών εξόριστων στο Παρθένι της Λέρου στα τέλη του 1970 αρχές 1971. Τους στίχους των περισσότερων τραγουδιών έγραψε ο Πειραιώτης Νίκος Δαμίγος και τη μουσική ο Χρήστος Λουρετζής στο Λακκί της Λέρου. Τα τραγούδια αυτά γέμιζαν τις ψυχαγωγικές εκδηλώσεις των εξόριστων, εφόσον, βέβαια, η διοίκηση του στρατοπέδου επέτρεπε τη χρήση μουσικών οργάνων-ανάμεσά τους και μια χειροποίητη κιθάρα..
΄Έπαιζαν και τραγουδούσαν: μαντολίνο: Χ. Λουρετζής, μπουζούκι: Γιώργος Παπαλόπουλος από τον Εύοσμο Θεσσαλονίκης, κιθάρα: Ν. Δαμίγος και Τάσος Θεοδωρίδης από τον Πειραιά, ακορντεόν: Κ. Υψηλάντης από τη Θεσσαλονίκη, ντραμς: Γιάννης Κρανάκης από τις Συκιές της Θεσσαλονίκης, τραγούδι: Χ. Λουρετζής, Ν. Δαμίγος, Σταύρος Σκουρτόπουλος από τη Θεσσαλονίκη, Θανάσης Λαδάς από τις Συκιές της Θεσσαλονίκης, Τ. Θεοδωρίδης, Παναγιώτης Καζάκος από την Καλαμαριά.»
Το τριήμερο των εκδηλώσεων, ολοκληρώθηκε με την επίσκεψη σε τόπους μνήμης, στους τόπους όπου βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν πολλοί αγωνιστές.
Από την επίσκεψη αυτή, δεν μπορούσε να λείψει το Γεντί-Κουλέ, του οποίου τα τείχη είναι ποτισμένα με αίμα πάρα πολλών αγωνιστών. Μάλιστα, το Γεντί-Κουλέ (Επταπύργιο) ήταν η ολοκλήρωση της πορείας που ξεκινούσε από το Τρίτο Σώμα, την ασφάλεια επί της Βαλαωρίτου, την αστυνομική διοίκηση, των μεταγωγών και τόσοι άλλοι τόποι που δεν πρέπει να λησμονηθούν.
Θα κλείσουμε αυτή την σύντομη αναφορά σε μια άλλη 21η Απριλίου, με την τελευταία αναφορά που έχουν οι φυλακισθέντες και συλληφθέντες αγωνιστές της περιόδου: «Η ιστορική αυτή παρακαταθήκη είναι ζωτικής σημασίας στις σημερινές συνθήκες όπου οι «κατάσταση εξαίρεσης» έχει μετατραπεί σε κανόνα, σε κοινωνικό κανιβαλισμό που καταβροχθίζει ακριβοπληρωμένα ανθρώπινα δικαιώματα και νεκρανασταίνει το τέρας του ναζισμού. Σε μια εποχή που μαίνονται οι «πόλεμοι της μνήμης» και η κρίση της «κοινωνίας της αγοράς», αυτά τα σπαράγματα μνήμης προειδοποιούν και καλούν: «άνθρωποι γρηγορείτε-πάλης ξεκίνημα, νέοι αγώνες!».

Στέλιος Αγκούτογλου

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Η αντιφασιστική νίκη, νίκη των λαών

Στις 8 Μαΐου 1945 έληγε και τυπικά ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος (ΒΠΠ) στην Ευρώπη, με την άνευ όρων παράδοση των γερμανικών στρατευμάτων. Η μέρα αυτή, και σε μερικές χώρες η 9η Μαΐου, γιορτάζεται σε πολλές χώρες της Ευρώπης ως ημέρα νίκης, καθώς έληξε ένας αιματηρός εξαετής πόλεμος, ο οποίος προκάλεσε πολλές καταστροφές, στοίχισε τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων και έδειξε την βαρβαρότητα του φασισμού και του ναζισμού σε όλη τους τη φρίκη. Η οριστική λήξη του πολέμου αυτού ήρθε τον Σεπτέμβριο του 1945, με την παράδοση της Ιαπωνίας, μετά την ρίψη των ατομικών βομβών σε Χιροσίμα και Ναγκασάκι.

Μια απλή νίκη;
Με μια πρώτη ανάγνωση, τα πράγματα είναι απλά: Μερικοί κακοί (ή και «τρελούτσικοι») προσπάθησαν να κατακτήσουν τον κόσμο, αλλά οι καλοί ενώθηκαν, τους νίκησαν και έφτιαξαν έναν καλύτερο κόσμο.
Φυσικά, τα πράγματα δεν έγιναν καθόλου έτσι και θα πρέπει να θυμίζουμε πάντα πόσος αγώνας, πόσες θυσίες, πόσο αίμα χρειάστηκαν οι λαοί της Ευρώπης, για να νικήσουν το τέρας του ναζισμού. Θα πρέπει να θυμίζουμε ότι από τα πενήντα περίπου εκατομμύρια των νεκρών του ΒΠΠ, η πλειοψηφία τους ήταν άμαχοι, οι οποίοι υπέστησαν τους βομβαρδισμούς, τις εκτελέσεις, την πείνα, τις θηριωδίες, αλλά και τη συστηματική εξόντωση ολόκληρων πληθυσμών που θεωρούνταν υπάνθρωποι. Να έχουμε πάντα στο μυαλό μας τα στρατόπεδα συγκεντρώσεων, τους Εβραίους, κομμουνιστές, ομοφυλόφιλους, τσιγγάνους, Σλάβους και άλλες ομάδες οι οποίες οδηγήθηκαν στα κρεματόρια, γιατί δε χωρούσαν στην κοινωνία που σχεδίαζαν οι ναζί.
Θα πρέπει να θυμίζουμε ότι οι σύμμαχοι που νίκησαν δεν ήταν πάντα σύμμαχοι, αλλά πριν και μετά τον πόλεμο ορκισμένοι εχθροί και δύο εντελώς διαφορετικά πολιτικά και κοινωνικά συστήματα. Από τη μια, η ΕΣΣΔ, το πρώτο σοσιαλιστικό πείραμα στον κόσμο και από την άλλη, οι ιμπεριαλιστές της Μ. Βρετανίας, των ΗΠΑ και άλλων χωρών. Ας μην ξεχνάμε ότι οι καπιταλιστές της Γερμανίας και της Ιταλίας βοήθησαν τους Ναζί και τους φασίστες να ανέλθουν στην εξουσία, ξοδεύοντας μεγάλα ποσά, προκειμένου να μην τα χάσουν όλα μπροστά στον κίνδυνο να τα χάσουν όλα, αν οι κομμουνιστές έπαιρναν την εξουσία. Να μην ξεχνάμε ότι η Αγγλία και η Γαλλία δεν έκαναν τίποτα, για να ανακόψουν την ορμή του άξονα, ούτε όταν καταλάμβαναν άλλες χώρες, ούτε όταν παραβίαζαν τις συνθήκες ειρήνης, ούτε όταν επενέβησαν στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, πολεμώντας στο πλευρό του Φράνκο. Αποκορύφωμα της πολιτικής αυτής του «κατευνασμού», όπως έχει συνηθίσει να λέγεται, ήταν η παραχώρηση ουσιαστικά της Τσεχοσλοβακίας στους Γερμανούς. Ταυτόχρονα, ήταν κι ένα κλείσιμο του ματιού στον Χίτλερ, ότι καλά θα κάνει να κοιτάξει προς την ΕΣΣΔ. Εξάλλου, κι όταν αναγκάστηκαν να κηρύξουν τον πόλεμο στους Γερμανούς οι αγγλογάλλοι, επί έναν σχεδόν χρόνο, δεν έκαναν ούτε μια επιθετική κίνηση στον «ψευτοπόλεμο» στις όχθες του Ρήνου. Μόνο η γερμανική επίθεση που σάρωσε έξι χώρες σε έναν μήνα, μαζί τους και τη Γαλλία, έδειξε το μέγεθός του κινδύνου. Κι ας μην ξεχνάμε ότι πολλοί στις ΗΠΑ έλεγαν, ότι καλό θα ήταν να σκοτώνονται μεταξύ τους στην Ευρώπη, προκειμένου να κερδίσει οικονομικά η χώρα τους. Αυτά βέβαια ως το Περλ Χάρμπορ…

Η εισβολή στην ΕΣΣΔ και η αναμέτρηση με τους κομμουνιστές
Ο πόλεμος αυτός έδειξε το μέγεθος του, αλλά και την ιδεολογική-πολιτική του διάσταση τον Ιούνιο του 1941, όταν η Γερμανία επιτέθηκε στην ΕΣΣΔ. Ο γιγάντιος αγώνας που ακολούθησε ήταν αγώνας όχι μόνο επιβίωσης, αλλά και ιδεολογικής προπαγάνδας. Πολλά ζητήματα υπάρχουν εδώ που δε μπορούν να απαντηθούν σε ένα άρθρο, έχουν όμως κατά καιρούς γραφεί άρθρα και βιβλία στην ΠΣ και βρίσκονται στο ιστορικό της αρχείο: Πόσο έτοιμη ήταν η ΕΣΣΔ να αντιμετωπίσει τους Ναζί; Γιατί υπεγράφη το σύμφωνο Μολότωφ-Ρίμπεντροφ; Τι συνέβη τελικά στο Κατίν; Και άλλα τόσα ζητήματα αξίζει να ξαναδιαβαστούν και να μελετηθούν.
Το σπουδαίο όμως είναι ότι η Σοβιετική Ένωση, αλλά και οι κομμουνιστές όλου του κόσμου βρέθηκαν στην πρωτοπορία του αγώνα, με εκατομμύρια νεκρούς, θυσίες, σελίδες ηρωισμού και δόξας.

Η νίκη, νίκη των λαών
Ως το 1942, ο Άξονας φάνταζε ανίκητος. Τρεις μάχες έδωσαν το έναυσμα για την αντεπίθεση των Συμμάχων: Μίντγουει, Ελ Αλαμέιν, και κυρίως το Στάλινγκραντ, μετά το οποίο άρχισε η σοβιετική αντεπίθεση, η οποία σταμάτησε μόνο στο Βερολίνο, όπου υψώθηκε η κόκκινη σημαία στο Ράιχσταγ, την πρωτομαγιά του 1945. Για να επιτευχθεί όμως αυτό, χρειάστηκαν πολλές ακόμα μάχες, σκληρές θυσίες, πολλοί νεκροί, αλλά, κυρίως, η πίστη των ανθρώπων που πολεμούσαν ή προσπαθούσαν να επιβιώσουν για τη νίκη, για την ύπαρξη ενός καλύτερου μέλλοντος από αυτό που τους ετοίμαζαν οι Ναζί και οι φασίστες. Για τον λόγο αυτό, η παράδοση των Γερμανών έδωσε την ελπίδα στον κόσμο ότι ακόμα και το χειρότερο τέρας μπορεί να νικηθεί και ο κόσμος να γίνει καλύτερος. Βέβαια, επειδή οι κομμουνιστές βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή του αγώνα, ήταν λογικό σε αυτούς να στρέφεται η πλειοψηφία των λαών. Αυτό φυσικά έπρεπε να ανακοπεί και έτσι ξεκίνησε αυτό που έμεινε γνωστό ως ψυχρός πόλεμος, ο οποίος στην Ελλάδα ήταν θερμότατος.
Η επέτειος όμως αυτή είναι μέρα γιορτής και μνήμης για τους λαούς της Ευρώπης και γιορτάζεται σε όλη την Ευρώπη. Και όταν μιλάμε για αντιφασιστική νίκη, δε μπορούμε να μην αναφερθούμε τόσο στη δύναμη που έχουν οι λαοί όταν αποφασίσουν να υψώσουν το ανάστημα τους, όσο και στους ηρωικούς αγώνες των κομμουνιστών.

Και στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα, αυτή η επέτειος είναι σε μεγάλο βαθμό ξεχασμένη. Η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες που γιορτάζει την έναρξη και όχι τη λήξη του πολέμου. Η αιτία θα πρέπει να αναζητηθεί στην κατάσταση που επιβλήθηκε μετά την απελευθέρωση. Στις 8 Μαΐου 1945, ο ΕΛΑΣ είχε αφοπλιστεί, πολλοί καπετάνιοι του βρίσκονταν ήδη στη φυλακή και ο Άρης προσπαθούσε να προειδοποιήσει για την κατάσταση που ερχόταν. Σε μια τέτοια κατάσταση, η ιστορία έπρεπε να ξαναγραφτεί διαστρεβλωμένη, χωρίς κομμουνιστές και σφυροδρέπανα. Παραμένει, όμως, γραμμένη σε κάθε σχεδόν γωνιά αυτής της χώρας, στην οποία ο ελληνικός λαός αντιστάθηκε στον φασισμό. Και όσο κι αν μερικοί πιστεύουν το αντίθετο, θα συνεχίσει να αντιστέκεται.

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

130 χρόνια από τον θάνατο του Καρλ Μαρξ

Στις σημερινές σκοτεινές εποχές για την εργατική τάξη και τους λαούς όλου του κόσμου, στην περίοδο της ολόπλευρης κρίσης του καπιταλιστικού-ιμπεριαλιστικού συστήματος, ο Μαρξ ξαναέρχεται σε επικοινωνία με τις μάζες των κολασμένων, παραμερίζοντας «τους ιστούς της αράχνης» που ύφαναν γύρω από το έργο και την δράση του οι αντιδραστικές κυρίαρχες τάξεις, καθώς και όλοι αυτοί που έκαναν ό,τι ήταν δυνατόν, για να διαστρεβλώσουν και να αφυδατώσουν την επαναστατική του φυσιογνωμία και ορμή. Ο Καρλ Μαρξ δεν είναι «βολικός» για αυτούς που αποδέχονται τον καπιταλιστικό μονόδρομο και το «τέλος της ιστορίας», παρ’ όλο που ορκίζονται στο όνομά του. Ο μαρξισμός δεν είναι θρησκευτικό δόγμα αλλά μία επαναστατική θεωρία, που συνδέεται άρρηκτα με μία επαναστατική πρακτική. Ο μαρξισμός δεν είναι μόνο «ανάλυση» του καπιταλιστικού κόσμου και των νόμων του αλλά και οδηγός για επαναστατική δράση των εκμεταλλευόμενων και καταπιεσμένων. Δεν είναι «υψηλή θεωρία» για ειδικούς και σπουδαγμένους αλλά μπορεί να γίνει κτήμα αυτών που τους ανήκει και τους αφορά. Η διαλεκτική σχέση της επαναστατικής θεωρίας με την επαναστατική πράξη βρίσκεται, στο συνολικό έργο του Καρλ Μαρξ, στο πιο ψηλό σημείο «επαφής» και αυτό αποτελεί την πιο σημαντική κληρονομιά του μεγάλου επαναστάτη.
Προτιμήσαμε την αποτίμηση της ζωής του να την κάνει, με τον μοναδικό του τρόπο, ο σύντροφός του στους αγώνες και στο τεράστιο θεωρητικό έργο, ο Φρήντριχ Ένγκελς, στον επικήδειο λόγο του.
Ο Καρλ Μαρξ, πέθανε στο Λονδίνο την Τέταρτη 14 Μάρτη 1883 (στην Ελλάδα, που είχε ακόμα το παλαιό ημερολόγιο, ήταν Τέταρτη 2 Μάρτη 1883), η ομιλία του Φρίντριχ Ένγκελς στον τάφο του έγινε 3 μέρες μετά.
« Στις 14 του Μάρτη, στις 3 παρά τέταρτο το απόγευμα, ο μεγαλύτερος εν ζωή στοχαστής έπαψε να σκέφτεται. Είχε αφεθεί μόνος για μόλις δυο λεπτά και όταν γυρίσαμε, τον βρήκαμε στην πολυθρόνα του ειρηνικά κοιμισμένο, αλλά για πάντα. Μια ανυπολόγιστη απώλεια έχουν υποστεί το μαχητικό προλεταριάτο της Ευρώπης και της Αμερικής και η ιστορική επιστήμη, με το θάνατο αυτού του ανθρώπου. Το κενό που έχει μείνει με την αναχώρηση αυτού του ρωμαλέου πνεύματος αρκετά σύντομα θα γίνει αισθητό.
Ακριβώς όπως ο Δαρβίνος ανακάλυψε το νόμο της εξέλιξης της οργανικής φύσης, έτσι και ο Μαρξ ανακάλυψε την εξέλιξη της ανθρώπινης Ιστορίας: το απλό γεγονός, μέχρι τώρα συγκαλυμμένο από την υπερ-ανάπτυξη της ιδεολογίας, ότι η ανθρωπότητα πρέπει πρώτα από όλα να φάει, να πιει, να στεγαστεί και να ντυθεί, πριν μπορέσει να συνεχίσει την πολιτική, την επιστήμη, τη θρησκεία κ.τ.λ.• ότι γι' αυτό η παραγωγή των άμεσων υλικών μέσων συντήρησης και κατά συνέπεια, η εκάστοτε βαθμίδα της οικονομικής εξέλιξης που έχει επιτευχθεί από έναν συγκεκριμένο λαό ή κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης εποχής, διαμορφώνουν το θεμέλιο, από όπου ανελίχθηκαν οι κρατικοί θεσμοί, οι αντιλήψεις για το δίκαιο, την τέχνη, ακόμα και οι θρησκευτικές παραστάσεις των ανθρώπων αυτής της εποχής, τη βάση, από όπου επομένως, και κάτω από το φως της οποίας, πρέπει να εξηγηθούν, και όχι αντίστροφα, όπως γινόταν μέχρι τώρα.
Μα αυτό δεν είναι όλο. Ο Μαρξ, επίσης, ανακάλυψε τον ειδικό νόμο της κίνησης που διέπει τον σημερινό καπιταλιστικό τρόπο της παραγωγής, και την αστική κοινωνία που αυτός ο τρόπος παράγωγης έχει δημιουργήσει. Η ανακάλυψη της υπεραξίας ξαφνικά έριξε φως στο πρόβλημα, που προσπαθώντας να το επιλύσουν όλες οι προηγούμενες έρευνες τόσο των αστών οικονομολόγων, όσο και των κοινωνικών κριτικών, ψηλαφούσαν στο σκοτάδι. Δυο τέτοιες ανακαλύψεις θα ήταν αρκετές στη διάρκεια μιας ζωής. Ευτυχής ο άνθρωπος που θα είχε αξιωθεί να κάνει έστω και μια τέτοια ανακάλυψη. Μα σε καθένα ξεχωριστό τομέα που ερευνούσε ο Μαρξ- και ερευνούσε πάρα πολλούς τομείς, κανέναν επιφανειακά- σε κάθε τομέα, ακόμα σε αυτών των μαθηματικών, έκανε πρωτότυπες ανακαλύψεις. Τέτοιος ήταν ο άνθρωπος της επιστήμης. Αυτό, όμως, δεν ήταν ούτε το μισό του ανθρώπου. Η επιστήμη ήταν για τον Μαρξ μια ιστορικά κινητήρια, επαναστατική δύναμη. Όμως, όσο μεγάλη κι αν ήταν η χαρά του που καλωσόριζε κάθε νέα ανακάλυψη σε κάποια θεωρητική επιστήμη, της οποίας οι πρακτικές εφαρμογές ήταν ίσως αδύνατο να οραματιστείς, δοκίμαζε μια τελείως διαφορετικού είδους χαρά, όταν η ανακάλυψη είχε ως συνέπεια άμεσες επαναστατικές αλλαγές στη βιομηχανία και στην ιστορική εξέλιξη γενικά. Για παράδειγμα, παρακολουθούσε από κοντά την πορεία των ανακαλύψεων στον τομέα του ηλεκτρισμού και πρόσφατα εκείνες του Marcel Deprez.

Διότι ο Μαρξ ήταν πριν από κάθε τι άλλο επαναστάτης, πραγματική αποστολή του στη ζωή ήταν να συνεισφέρει με τον έναν ή άλλον τρόπο να ανατραπούν η καπιταλιστική κοινωνία και οι κρατικοί θεσμοί που έχει δημιουργήσει, να συνεισφέρει στην απελευθέρωση του σύγχρονου προλεταριάτου, το οποίο πρώτος έκανε συνειδητό της δίκης του θέσης, των δικών του αναγκών, συνειδητό των όρων της χειραφέτησής του. Ο αγώνας ήταν το στοιχείο του. Και αγωνιζόταν με ένα πάθος, ένα πείσμα, μια επιτυχία τέτοια, που τόσο λίγοι μπορούσαν να φανούν εφάμιλλοι.
Η πρώτη (εφημερίδα) RheinischeZeitung (1842), η παριζιάνικη Voerwarts (1844), η Deutsche Brusseler Zeitung (1847), η Neue Rheinische Zeitung (1848-49), η New York Tribune (1852-61) και, επιπρόσθετα σε αυτά, μια στρατιά από μαχητικά φυλλάδια, δουλειά σε οργανώσεις στο Παρίσι, στις Βρυξέλλες, στο Λονδίνο, και τελικά, κορωνίδα όλων, ο σχηματισμός της μεγάλης «Διεθνούς Ένωσης Εργατών» -αυτό μάλιστα ήταν ένα επίτευγμα, για το οποίο ο δημιουργός του κάλλιστα θα μπορούσε να υπερηφανεύεται, ακόμα και αν δεν είχε κάνει τίποτα άλλο.
Να γιατί ο Μαρξ ήταν ο πιο έντονα μισητός και συκοφαντημένος άνθρωπος του καιρού του. Οι κυβερνήσεις, και απολυταρχικές και δημοκρατικές, τον απέλαυναν από τα εδάφη τους. Οι αστοί είτε συντηρητικοί είτε υπερ-δημοκρατικοί, συναγωνίζονταν μεταξύ τους στο να σωριάζουν συκοφαντίες πάνω του. Όλα αυτά τα παραμέριζε σαν να ήταν ιστός αράχνης, αγνοώντας τα, απαντώντας μόνο, όταν μεγάλη ανάγκη τον ωθούσε. Και πέθανε αγαπημένος, τιμημένος, και θρηνούμενος από εκατομμύρια επαναστατών συντρόφων εργατών -από τα ορυχεία της Σιβηρίας ως την Καλιφόρνια, σε όλα τα μέρη της Ευρώπης και της Αμερικής- και, τολμώ να πω ότι, αν και μπορεί να είχε αποκτήσει πολλούς αντιπάλους, δεν είχε σχεδόν καθόλου ούτε έναν προσωπικό εχθρό.
Το όνομα του θα ζήσει δια μέσου των αιώνων, όπως επίσης και το έργο του».

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

«Το νέο βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού εκθειάζει τον φασίστα Μεταξά, δικαιολογεί τη συνθηκολόγηση με τους κατακτητές και θεωρεί πως το Ε.Α.Μ. είναι δημιούργημα των Εγγλέζων»

της Βαγγελιώς Δερμιτζάκη, 

μέλος των Αγωνιστικών Κινήσεων Εκπαιδευτικών

Δεν έχουν γραφτεί πολλά για το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού. Οι εξελίξεις στο χώρο της εκπαίδευσης είναι τόσο σοβαρές, που δεν επέτρεψαν μια σοβαρή ενασχόληση με το περιεχόμενο των νέων βιβλίων.
Το καινούργιο βιβλίο της Ιστορίας πήρε τη θέση του αποσυρθέντος βιβλίου Ιστορίας της κ. Ρεπούση. Είχαμε γράψει τότε, πως το συγκεκριμένο βιβλίο, που του είχαμε ασκήσει έντονη κριτική λόγω του αντιδραστικού περιεχομένου του, αποσύρθηκε, τελικά, όχι λόγω της κριτικής προοδευτικών φωνών, αλλά λόγω της επικράτησης των πιο συντηρητικών απόψεων. Έτσι, κάτω από το βάρος της φασιστικοποίησης που επιχειρείται να επιβληθεί σε όλες τις πλευρές της κοινωνικής ζωής, δεν είναι παράξενο που το νέο βιβλίο, εκτός από απαράδεκτο διδακτικά εγχειρίδιο, χαρακτηρίζεται από το βαθιά αντιδραστικό του περιεχόμενο. Προστίθεται με τη σειρά του στα υπόλοιπα βιβλία του δημοτικού, τους καρπούς των οποίων δρέπουμε, ενισχύοντας τα αντιδραστικά ιδεολογικά χαρακτηριστικά του σχολείου.

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

70 χρόνια Η νίκη στο Στάλινγκραντ, αρχή της συντριβής του ναζισμού

Στα μέσα του 1942, ένα μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής ηπείρου βρίσκεται υπό την κατοχή των ναζιστικών στρατευμάτων. Ένα χρόνο πριν, τον Ιούνη του 1941, είχε ξεκινήσει η επίθεση της Γερμανίας στη Σοβιετική Ενωση (ΣΕ). Παρά την αντίσταση των Σοβιετικών, η Γερμανία μέσα σε λίγες βδομάδες θα καταλάβει 1 εκατομμύριο τετρ. χλμ. σοβιετικού εδάφους, φτάνοντας μέχρι το Λένινγκραντ και τη Μόσχα.
Σχεδόν αμέσως με την επίθεση των ναζί στην πρώτη σοσιαλιστική χώρα, η σοβιετική ηγεσία ζητά από τους Δυτικούς το άνοιγμα του δεύτερου μετώπου απέναντι στη Γερμανία, κάτι που αρνούνται επίμονα οι Δυτικοί. Είναι χαρακτηριστική η δήλωση του Τρούμαν για τη στάση των ΗΠΑ: «Αν δούμε ότι η Γερμανία κερδίζει τον πόλεμο οφείλουμε να βοηθήσουμε τη Ρωσία. Κι αν τον κερδίζει η Ρωσία οφείλουμε να βοηθήσουμε τη Γερμανία και με τον τρόπο αυτό ας τους αφήσουμε να σκοτώσουν όσο μπορούν περισσότερους… (Τάιμς της Νέας Υόρκης, 24 Ιουλίου 1941. Το απόσπασμα είναι παρμένο από το βιβλίο του Ντ. Χόροβιτς «Από τη Γιάλτα στο Βιετνάμ», σελ. 87)

Η άμυνα του Στάλινγκραντ
Το Νοέμβρη του 1941 θα σημειωθεί η πρώτη μεγάλη νίκη των Σοβιετικών κατά των Γερμανών, 25 χιλιόμετρα έξω απ’ τη Μόσχα. Αυτό ήταν και η αιτία αλλαγής κατεύθυνσης της γερμανικής επίθεσης (νότια) προς την Κριμαία και τον Καύκασο για να βρουν διέξοδο προς την ανατολή. Στόχος τους, σύμφωνα με την περίφημη διαταγή Νο 41 ήταν η συντριβή των Σοβιετικών, η κατάληψη των πετρελαιοφόρων περιοχών του Καυκάσου αλλά και η βιομηχανική περιοχή του Ντον και του Βόλγα. Βέβαια μια νίκη των Γερμανών θα είχε συνέπειες για τις γενικότερες συμμαχίες και θα ήταν καθοριστική για την έκβαση του πολέμου. Η Τουρκία για παράδειγμα δεν θα είχε ενδοιασμούς να συμμαχήσει με τη Γερμανία αλλά και η Ιαπωνία θα επιχειρούσε αμέσως στην ανατολή εναντίον της ΣΕ. Ο δρόμος προς τις περιοχές της ανατολής θα ήταν πλέον ανοιχτός για τις δυνάμεις του Άξονα και η κυριαρχία των ναζί σε Ευρώπη και Ασία θα ήταν σίγουρη. Τέλος οι μεγάλες πλουτοπαραγωγικές πηγές της περιοχής του Καυκάσου θα τροφοδοτούσαν την πολεμική μηχανή του Χίτλερ και θα του έδιναν τη δυνατότητα να στρέψει τις δυνάμεις του και προς τα δυτικά με στόχο την παγκόσμια κυριαρχία.
Ετσι στα 1942, στο βορρά, το Λένινγκραντ βρίσκεται υπό πολιορκία και στο νότο, τα ναζιστικά στρατεύματα αφού ανακόπηκαν στην περιοχή του Βορονέζ, επιτίθενται νοτιότερα, στο Στάλινγκραντ. Στα μέσα του Ιούλη βρίσκονται έξω από την πόλη και ο Κόκκινος Στρατός μαζί με χιλιάδες πολιτών ξεκινά την υπεράσπισή της.
Η σημασία της πόλης του Βόλγα ήταν τεράστια. Ακόμα και στην περίπτωση που απέφευγαν την κατάληψή της οι Γερμανοί δεν μπορούσαν να προχωρήσουν προς τον Καύκασο με σιγουριά γιατί πάντα υπήρχε ο κίνδυνος έναρξης επιθέσεων στα νώτα τους από τα σοβιετικά στρατεύματα της πόλης.
Είναι περιττό να αναφερθούμε στο συσχετισμό δύναμης που ήταν συντριπτικός υπέρ των Γερμανών στην αρχή της επίθεσης. Είχαν καταλάβει σχεδόν όλη την Ευρώπη, είχαν χιλιάδες παραγωγικές εγκαταστάσεις και εργάτες από τις κατεχόμενες περιοχές που δούλευαν για τη στρατιωτική τους μηχανή και έναν τεράστιο στρατό σχεδόν 200 μεραρχιών (γερμανικών ή των συμμάχων τους) που έριξαν πάνω στη ΣΕ.
Σε όλη της διάρκεια του καλοκαιριού και του φθινοπώρου του 1942 οι Σοβιετικοί αμύνονται. Μάλιστα προς το τέλος του Αυγούστου θα γίνει μια σφοδρή αεροπορική επίθεση στην πόλη από εκατοντάδες γερμανικά αεροπλάνα που θα σκοτώσουν 40.000 Σοβιετικούς στρατιώτες και πολίτες. Όλη σχεδόν η πόλη μετατρέπεται σε ερείπια. Από το Σεπτέμβρη και μετά οι Γερμανοί εισέρχονται μέσα στην πόλη όπου και πλέον γίνονται σφοδρές μάχες σώμα με σώμα, από κτίριο σε κτίριο, με συνεχείς καταλήψεις και ανακαταλήψεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι το καθημερινό προχώρημα ή υποχώρηση του μετώπου ήταν μόλις λίγα μέτρα. Ο λόφος Μαμάγιεφ άλλαξε χέρια οκτώ φορές και ο σιδηροδρομικός σταθμός δεκαπέντε.
Παρά το γεγονός ότι ένας ολόκληρος λαός πλήρωνε καθημερινά βαρύ φόρο αίματος στην προσπάθειά του να ανακόψει τις φασιστικές ορδές του Γ’ Ράιχ, οι Δυτικές δυνάμεις (Μ. Βρετανία, ΗΠΑ) αρνήθηκαν να ανοίξουν το δεύτερο μέτωπο που ζητούσε επίμονα η ΣΕ και θα λειτουργούσε καταλυτικά στην έκβαση του πολέμου. Το μόνο που έκαναν οι Δυτικοί ήταν άνοιγμα μετώπου στην …Αφρική, αρκετά μακριά από το επίκεντρο των μαχών. Μάλιστα ο ίδιος ο Τσόρτσιλ παραδέχεται ότι οι Δυτικοί «αψιμαχούσαν» με 6 μόνο γερμανικές μεραρχίες την ίδια στιγμή που οι Σοβιετικοί αντιμετώπιζαν τουλάχιστον 180.

Η επίθεση των Σοβιετικών
Τότε ήταν που ο Στάλιν μαζί με τους στρατηγούς τού Στάλινγκραντ, Ζούκοφ και Βασιλιέφσκι σχεδιάζουν την επιχείρηση «Ουράν». Στόχος είναι η αντεπίθεση του Κόκκινου Στρατού και η περικύκλωση των γερμανικών στρατευμάτων. «Το σχέδιο αυτό στηρίχθηκε σε μια τολμηρή ιδέα: …να κυκλωθεί και να εκμηδενιστεί το μεγάλο συγκρότημα των γερμανοφασιστικών στρατευμάτων στο χώρο ανάμεσα στο Βόλγα και στον Ντον και να δημιουργηθούν συνθήκες για να περάσουν οι σοβιετικές ένοπλες δυνάμεις σε γενική στρατηγική επίθεση…» («Παγκόσμια ιστορία», σελ. 290) «Μια σειρά πολιτικοί και στρατιωτικοί παράγοντες συνηγορούσαν για τη σκοπιμότητα να καταφερθεί το χτύπημα εδώ. Η αποφασιστική συντριβή του αντιπάλου στο νότο θα προκαλούσε την οριστική κατάρρευση των σχεδίων του που στηρίζονταν στην προέλαση των γερμανικών στρατευμάτων ως την Υπερκαυκασία και στην εμπλοκή της Τουρκίας στον πόλεμο εναντίον της ΣΕ. Αν πετυχαίνονταν μεγάλα στρατιωτικά αποτελέσματα στο νότο …θα παραμερίζονταν ο εχθρικός κίνδυνος για τις πετρελαιοπηγές της Υπερκαυκασίας και για τις γραμμές επικοινωνίας με τους συμμάχους μέσω του Ιράν και του Περσικού κόλπου» («Παγκόσμια ιστορία», σελ. 289-290). Το σχέδιο αρχίζει να υλοποιείται στα μέσα Νοέμβρη του 1942 οπότε και άρχισε η αντεπίθεση των Σοβιετικών.
Μέχρι τις αρχές Γενάρη του 1943 ο στόχος είχε επιτευχθεί. Σε ένα μέτωπο 50 χιλιομέτρων ο σοβιετικός στρατός θα καταφέρει να αποτρέψει τον ανεφοδιασμό των Γερμανών (ακόμα και από τον αέρα) και να κυκλώσει τα ναζιστικά στρατεύματα. Στις 8 Γενάρη του 1943 επιδίδεται τελεσίγραφο από τη μεριά των σοβιετικών για παράδοση, με εγγυήσεις για τη ζωή των στρατιωτών και των αξιωματικών και για ασφαλή επιστροφή στην πατρίδα τους μετά το τέλος του πολέμου ή όπου αλλού επιθυμούσαν.
Η γερμανική ηγεσία όμως θα απορρίψει το τελεσίγραφο, αν και ο στρατάρχης Πάουλους ζήτησε άδεια από το Χίτλερ για παράδοση. Η απάντηση των Σοβιετικών ήταν κεραυνοβόλα. Μέχρι τις 2 Φλεβάρη η «αήττητη» στρατιά του Πάουλους είχε συντριβεί. Μετά από μισό χρόνο ηρωικής αντίστασης, η μάχη του Στάλινγκραντ είχε κερδηθεί από τους υπερασπιστές της πατρίδας τους. Σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν πάνω από 250.000 Γερμανοί στρατιώτες. Από τη μεριά των Σοβιετικών το κόστος ήταν πολλαπλάσιο. Μισό εκατομμύριο στρατού και πολιτών έδωσαν τη ζωή τους στην άμυνα της πόλης.

Η σημασία της νίκης
Η νίκη στο Στάλινγκραντ άλλαξε ουσιαστικά τη ροή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Από τη στιγμή εκείνη και έπειτα ξεκινά μια τιτάνια αντεπίθεση του Κόκκινου Στρατού που μέσα από μια σειρά μάχες κατέληξε στη λήξη του πολέμου, τη συντριβή των ναζί και την απελευθέρωση των κατεχομένων περιοχών της Ευρώπης. Ταυτόχρονα τεράστια ήταν και η σημασία της και για τα παρτιζάνικα τμήματα που δρούσαν στις περιοχές αυτές ώστε να εκδιώξουν από τις πατρίδες τους κατακτητές (Ελλάδα, κ.α.). Αντίθετα στο στρατόπεδο του Άξονα η νίκη του Στάλινγκραντ και του Κουρσκ το καλοκαίρι του ίδιου χρόνου επέφερε τη ρήξη. Η απόβαση των Δυτικών στην Ιταλία δεν αντιμετώπισε καμία αντίσταση με αποτέλεσμα τη γρήγορη συνθηκολόγηση της χώρας.
«Η ήττα του Στάλινγκραντ - γράφει ο Γερμανός αντιστράτηγος Βέστφαλ- προξένησε τη φρίκη τόσο στο γερμανικό λαό, όσο και στο στρατό τους. Ποτέ νωρίτερα, σ’ όλη την ιστορία της Γερμανίας, δεν υπήρξε περίπτωση τόσο φοβερής καταστροφής τέτοιου αριθμού στρατευμάτων» (Ζούκοφ, «Απομνημονεύματα» τ. 3, σελ 701). Ο ίδιος ο Ζούκοφ εκτιμούσε πως «Η νίκη των στρατευμάτων μας στο Στάλινγκραντ αποτέλεσε την αρχή της ριζικής καμπής του πολέμου υπέρ της ΕΣΣΔ και την αρχή του διωξίματος των εχθρικών στρατευμάτων από το έδαφός μας. Ηταν μια πολυπόθητη και χαρμόσυνη νίκη, όχι μόνο για τα στρατεύματα που πήραν άμεσα μέρος στη συντριβή του εχθρού, αλλά και για ολόκληρο το σοβιετικό λαό…» (Ζούκοφ, σελ 699-700).

Βιβλιογραφία
1. David Horovitz «Από τη Γιάλτα στο Βιετνάμ» εκδ. ΚΑΛΒΟΣ
2. Γκ. Ζούκοφ, «Απομνημονεύματα», τ. 3, εκδ. Φέξη
3. «Παγκόσμια ιστορία» Ακαδημία Επιστημών Σοβιετικής Ένωσης, τ. Ι1-Ι2, εκδ. Μέλισσα
4. William Shirer, «Η άνοδος και η πτώσις του Γ’ Ράιχ», τ. 3, εκδ. Αρσενίδη
5. Loui Aragon, «Ιστορία της Σοβιετικής Ενώσεως 1917-1960» τ. Β, εκδ. Φυτράκη
6. Jaen Elleinstein, «Ιστορία της Σοβιετικής Ενωσης» τ. Β, εκδ. Θεμέλιο
7. Ρ. Καρτιέ, «Ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου», τ. Β, εκδ. Πάπυρος - Λαρούς
8. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, Διεθνής Συντακτική Επιτροπή, εκδ. Σύγχ. Εποχή
9. Ο μεγάλος πατριωτικός πόλεμος, Ομάδα συγγραφέων, εκδ. Σύγχ. Εποχή

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Eφυγε ο καπετάνιος του ΕΛΑΣ Δημήτρης Τάσος - Μπουκουβάλας

Λίγες μέρες πριν, σε ηλικία 93 ετών, έφυγε ήσυχα από τη ζωή στο σπίτι του στη Λάρισα ο Δημήτρης Τάσος, πιο γνωστός ως Μίμης Μπουκουβάλας. Επρόκειτο για τον τελευταίο εν ζωή καπετάνιο μεγάλης μονάδας του ΕΛΑΣ, της Ταξιαρχίας Ιππικού η οποία έδρασε στη Θεσσαλία και αποτέλεσε θρύλο, όπως και ο διοικητής της.
Ο Μίμης Μπουκουβάλας εντάχθηκε από πολύ νωρίς στις αριστερές ιδέες και στο κομμουνιστικό κίνημα, πολέμησε στον ελληνοϊταλικό πόλεμο και το φθινόπωρο του 1942 ανέβηκε ως αντάρτης στον Oλυμπο. Το 1943 άρχισε να συγκροτεί τις πρώτες έφιππες ομάδες οι οποίες εξελίχθηκαν σε σύνταγμα και αργότερα, με τη συνθηκολόγηση των Ιταλών, σε Ταξιαρχία Ιππικού, η οποία έδρασε σε όλες τις περιοχές του Θεσσαλικού κάμπου. Η μάχη της Πόρτας, η πρώτη εκ παρατάξεως μάχη που έδωσε ο ΕΛΑΣ, στην οποία 300 ΕΛΑΣίτες επί 3 ημέρες εμπόδισαν 3.000 Ιταλούς να παραβιάσουν την είσοδο προς την ελεύθερη Ελλάδα, τον ανέδειξε σε σημαντική μορφή του αντιστασιακού κινήματος, ενώ το όνομά του συνδέθηκε με τον αφοπλισμό των 1.200 ιππέων του συντάγματος της Αόστης από 60 έφιππους ΕΛΑΣίτες και με τη μάχη της σοδειάς, το καλοκαίρι του 1944, κατά τη διάρκεια της οποίας διέτρεχε τη Θεσσαλία, αποκρούοντας τις γερμανικές επιθέσεις. Ευτύχησε να απελευθερώσει την πόλη του, τη Λάρισα, τον Οκτώβριο του 1944 και να γίνει δεκτός με μεγάλη αγάπη από το λαό της πόλης.
Το ελληνικό κράτος επιβράβευσε τη δράση του αυτή, συλλαμβάνοντάς το Μάρτιο του 1945. Από τότε υπέστη πολλές διώξεις, φυλακίσεις, εξορίες και βασανισμούς. Ο ίδιος μέτρησε 28 χρόνια εξορίας και φυλακής. Μετά το 1968 και ως το θάνατό του ακολούθησε το ΚΚΕ εσωτερικού και το ρεύμα του ευρωκομμουνισμού.
Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, στην εξορία, αφηγήθηκε στον Αλέξη Σεβαστάκη τη δράση του και κυκλοφόρησε το βιβλίο «Ο καπετάν Μπουκουβάλας-Το αντάρτικο ιππικό της Θεσσαλίας» (Αθήνα, Διογένης 1978), ένα βιβλίο που σε μεταφέρει στον κόσμο της αντίστασης με ζωντάνια και ακρίβεια.
Είχα την τύχη να γνωρίσω τον Μίμη Μπουκουβάλα πριν από μερικά χρόνια, όταν έγραφα το βιβλίο για τον αδελφικό του φίλο Θωμά Πάλλα-Καπετάν Κόζιακα. Μου έκανε εντύπωση η σοβαρότητά του, ο προσεκτικός του λόγος, η προσπάθειά του να μεταφέρει αληθή γεγονότα και όχι ανακρίβειες, αλλά και η αγάπη με την οποία τον περιέβαλλαν όχι μόνο φίλοι και γνωστοί, αλλά και ο απλός κόσμος στη Θεσσαλία, ο οποίος είχε αναγάγει σε θρύλο το όνομά του.
Ας είναι ελαφρύ το χώμα που τον σκεπάζει.

Κώστας Μιχαλάκης

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

«Ο Μπελογιάννης ζει μες στις καρδιές μας» 60 χρόνια από τη θυσία του

«Ο Μπελογιάννης μας έμαθε άλλη μια φορά
πώς να ζούμε και πώς να πεθαίνουμε.
Μ’ ένα γαρύφαλλο ξεκλείδωσε όλη την αθανασία.
Μ’ ένα χαμόγελο έλαμψε τον κόσμο για να μη νυχτώσει» (Γ. Ρίτσος)

Ο Νίκος Μπελογιάννης γεννήθηκε στην Αμαλιάδα το 1915. Από τα εφηβικά του χρόνια εντάσσεται ενεργά στο μαθητικό κίνημα της εποχής, υπερασπιζόμενος πάντα τις προοδευτικές ιδέες και τα σοσιαλιστικά ιδανικά. Στα φοιτητικά του χρόνια (Νομική Αθήνας) θα διωχθεί για την πολιτική του δράση και θα σταματήσει τις σπουδές. Μόλις στα είκοσί του χρόνια θα γίνει γραμματέας της κομματικής οργάνωσης του ΚΚΕ της Αμαλιάδας. Τα νεανικά του χρόνια θα σημαδευτούν από συλλήψεις, βασανιστήρια, εξορίες και φυλακίσεις.
Την περίοδο της κατοχής ήταν φυλακισμένος στην Ακροναυπλία μαζί με άλλους κομμουνιστές και παρά το γεγονός ότι οι πολιτικοί κρατούμενοι ζήτησαν να αφεθούν ελεύθεροι για να υπερασπιστούν την πατρίδα, η κυβέρνηση τους παρέδωσε στους Γερμανούς.
Σύντομα όμως θα δραπετεύσει για να γίνει καπετάνιος του ΕΛΑΣ στην Πελοπόννησο. Αργότερα στον εμφύλιο θα είναι πολιτικός επίτροπος της 10ης Μεραρχίας του ΔΣΕ και μετά το 1949 μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ.
Μετά την ήττα του 1949 αρχίζει μια νέα περίοδος για τη χώρα μας, από τις πιο σκοτεινές. Οι ελληνικές κυβερνήσεις, εκτελώντας πιστά τις επιταγές των ΗΠΑ, δημιουργούν ένα κλίμα τρομοκρατίας που απλώνεται σε όλη τη χώρα. Στημένες δίκες, εξορίες, εκτελέσεις αριστερών αλλά και δημοκρατών που πήραν μέρος στην Εθνική Αντίσταση.
Ετσι, το Δεκέμβρη του 1950 συλλαμβάνεται και ο Μπελογιάννης μαζί με τη σύντροφό του Ελλη Ιωαννίδου και άλλους αγωνιστές. Μετά από περίπου 10 μήνες θα ξεκινήσει η δίκη στο στρατοδικείο της Αθήνας. Η κατηγορία βασίζεται στον Αναγκαστικό Νόμο 509/1947. Με το νόμο αυτό το ΚΚΕ θεωρήθηκε παράνομο, προδοτικό και ξενοκίνητο κόμμα που δρούσε ενάντια στην εδαφική ακεραιότητα της Ελλάδας. Ας σημειωθεί ότι οι κατηγορούμενοι ήταν συνολικά 93 και όλα αυτά γίνονται επί κυβερνήσεως του «μετριοπαθούς» Πλαστήρα. Η δίκη διεξάγεται σε κλίμα πιέσεων και εκβιασμών από τη μεριά των Αμερικάνων. Ταυτόχρονα όμως θα δημιουργηθεί κι ένα παγκόσμιο κλίμα αλληλεγγύης στους κατηγορούμενους.
Στην απολογία του ο Μπελογιάννης με θάρρος και χωρίς περιστροφές υπερασπίζεται τις ιδέες του και η δίκη εξελίσσεται σε δριμύ κατηγορώ προς το αντιδραστικό καθεστώς. Οι όροι αντιστρέφονται και ο κατηγορούμενος γίνεται κατήγορος.
«Είμαι μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ και ακριβώς για την ιδιότητά μου αυτή δικάζομαι, γιατί το κόμμα μου παλεύει και χαράζει το δρόμο της Ειρήνης, της Ανεξαρτησίας και της Ελευθερίας. Στο πρόσωπό μου δικάζεται η πολιτική του ΚΚΕ (…) Τα δικαστήριά σας είναι δικαστήρια σκοπιμότητας. Γι’ αυτό δε ζητώ την επιείκειά σας. Αντικρίζω την καταδικαστική σας απόφαση με περηφάνια και ηρεμία. Με το κεφάλι ψηλά θα σταθώ μπροστά στο εκτελεστικό σας απόσπασμα. Αλλά είμαι σίγουρος πως θα ‘ρθει η μέρα που οι ίδιοι δικαστές που τώρα με δικάζουν θα ζητήσουν χάρη απ’ τον ελληνικό λαό. Δεν έχω άλλο τίποτε να πω.»
Στις 16 Νοέμβρη του 1951 το στρατοδικείο ανακοινώνει την απόφασή του. Ο Μπελογιάννης μαζί με άλλους 11 καταδικάζονται σε θάνατο. Η απόφαση θα προκαλέσει παγκόσμιο κύμα αντιδράσεων και αναγκάζει την κυβέρνηση Πλαστήρα να δηλώσει ότι δεν θα γίνει η εκτέλεση.
Μια νέα σκευωρία όμως έχουν ήδη ετοιμάσει για τον Μπελογιάννη οι ΗΠΑ με την ελληνική κυβέρνηση. Ο Μπελογιάννης θα οδηγηθεί σε νέα δίκη στις 15 Φλεβάρη του 1952 μαζί με άλλους 28 κατηγορούμενους, με βαρύτερες κατηγορίες, όπως η κατασκοπία, που βασίζονται στον Αναγκαστικό Νόμο 375/1936 που θέσπισε ο Μεταξάς.
Ξανά όμως ο Μπελογιάννης θα καταρρίψει όλες τις συκοφαντίες στο δικαστήριο. «Εμείς αγαπάμε την Ελλάδα και το λαό της περισσότερο από εκείνους που μας κατηγορούν. Το αποδείξαμε τότε που η λευτεριά, η ανεξαρτησία και η εδαφική ακεραιότητα βρίσκονταν σε κίνδυνο. Παλεύουμε για να ξημερώσουν και για την πατρίδα μας καλύτερες μέρες, χωρίς πείνα και πόλεμο. Κι αν χρειαστεί θυσιάζουμε γι’ αυτό και τη ζωή μας.» Η απόφαση όμως ήταν ήδη ειλημμένη. Θάνατος για τον Μπελογιάννη και άλλους 7.
Οι προοδευτικοί άνθρωποι σ’ όλο τον κόσμο ξεσηκώνονται και απαιτούν να μην εκτελεστεί η απόφαση. Δημιουργήθηκε η Παγκόσμια Οργάνωση αλληλεγγύης για τη σωτηρία του Μπελογιάννη, που πραγματοποίησε συγκεντρώσεις και έστειλε διαμαρτυρίες στην κυβέρνηση και τον ΟΗΕ. Διαμαρτυρίες απ’ όλο τον κόσμο κατακλύζουν το διεθνή Τύπο και ζητούν τη ματαίωση της εκτέλεσης. Διεθνούς φήμης καλλιτέχνες όπως ο Τσάρλι Τσάπλιν, συγγραφείς όπως ο Σαρτρ, ο Κοκτό, ο Μπενουά, ο ίδιος ο Ντε Γκολ, στέλνουν τηλεγραφήματα εναντίωσης στις εκτελέσεις.
Ακόμα και ο συντηρητικός Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος, Σπυρίδων Βλάχος, ζητεί από το βασιλιά να μη γίνουν εκτελέσεις, δηλώνοντας: «Εχω συγκλονιστεί απ’ το ηθικό μεγαλείο του Μπελογιάννη. Το θεωρώ ανώτερο κι από των πρώτων Χριστιανών, γιατί ο Μπελογιάννης δεν πιστεύει ότι υπάρχει μέλλουσα ζωή».
Η σοβιετική Επιτροπή στον ΟΗΕ κάνει τα πάντα για να σώσει τον Μπελογιάννη και τους συντρόφους του. Ομως η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, κάτω από τις νέες απειλές των Αμερικάνων, δεν προβαίνει σε καμιά ενέργεια.

Ο Ν. Μπελογιάννης (δεξιά) και ο Ν. Καλούμενος
προσάγονται στο δικαστήριο για τη δίκη τους.
(φωτ. Κ. Μεγαλοκονόμου)

Παρά τις διαμαρτυρίες, η απόφαση θα εκτελεστεί για τους 4 από του 8 αγωνιστές. Οι υπόλοιποι θα πάρουν χάρη από το Συμβούλιο Χαρίτων. Ο Νίκος θα πέσει νεκρός από τις σφαίρες του εκτελεστικού αποσπάσματος το πρωί της Κυριακής της 30ής Μάρτη του 1952. Μαζί του και οι σύντροφοί του Νίκος Καλούμενος, Ηλίας Αργυριάδης και Δημήτρης Μπάτσης.
Η σύντομη ζωή του Μπελογιάννη ήταν γεμάτη με αγώνες για τη λευτεριά της πατρίδας μας. Η μορφή του θα παραμείνει αθάνατη. Για μας θα είναι πάντα ο φλογερός επαναστάτης που δεν λύγισε ούτε μια στιγμή και που δεν δίστασε να προσφέρει την ίδια του τη ζωή για την πατρίδα.
Τέλος, αξίζει να αναφερθούμε και σε μια όχι και τόσο γνωστή πτυχή της ζωής του, το συγγραφικό του έργο. Στο πολύ σημαντικό βιβλίο του «Το ξένο κεφάλαιο στην Ελλάδα» αναφέρεται αναλυτικά στα εξωτερικά δάνεια που πήρε η Ελλάδα από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής (από το 1824 μέχρι την εποχή της συγγραφής του βιβλίου) και τον τρόπο που συνέβαλαν αυτά στην υποτέλεια και την εξάρτηση της χώρας μας και την αποτροπή της αυτοδύναμης ανάπτυξής της. Το δεύτερο σημαντικό έργο του «Οι μακρινές ρίζες της νεοελληνικής λογοτεχνίας» αναφέρεται στις απαρχές της ιστορίας της νεοελληνικής λογοτεχνίας, στα χρόνια της βυζαντινής αυτοκρατορίας, όπου η καταπίεση απέτρεψε οποιαδήποτε προσπάθεια προοδευτικής σκέψης. Στην ουσία οι πρώτες γνήσιες ρίζες της νεοελληνικής λογοτεχνίας ήταν η λαϊκή ποίηση και τα ακριτικά τραγούδια που περιφρονήθηκαν (στην καλύτερη περίπτωση) από το θεοκρατικό καθεστώς των Βυζαντινών.

Στέφανος Σκοδράνης

Δείτε επίσης ένα τραγούδι για τον Μπελογιάννη: Έχει η Ελλάδα Μπελογιάννηδες πολλούς 
καθώς και  Το τελευταίο γράμμα του Νίκου Μπελογιάννη

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Ο μακεδονικός Βεζούβιος Το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης στον πρώτο καιρό της Γερμανικής κατοχής

Του Δημήτρη Παυλίδη*
Μπορεί να φαίνεται πως έχει δόση υπερβολής η διατύπωση για τον Μακεδονικό Βεζούβιο, «ένα τρομερό ηφαίστειο, πάντα ενεργό και καπνισμένο, πάντα δονούμενο και αδάμαστο» για το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο όπως γράφει ο Γ. Καφταντζής, αλλά είναι αλήθεια πως το πανεπιστήμιο υπήρξε ένας διαρκής και ισχυρός πυρήνας της αντί-κατοχικής αντίστασης με ακτινοβολία σε όλη την περιοχή της Μακεδονίας. Ο Καφταντζής, είναι ο συγγραφέας που μας παρέδωσε μια αναλυτική εξιστόρηση για τους αγώνες στο πανεπιστήμιο στο γνωστό και για την περίπτωση σχεδόν από τα λιγοστά βιβλία, με τίτλο Το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης στο καιρό της Κατοχής. Πρόσφυγας από τις βουλγαροκρατούμενες Σέρρες, φοιτητής νομικής υπήρξε μέλος του Μακεδονικού Συμβουλίου της ΕΠΟΝ και εθνοσύμβουλος του λαού της Θεσσαλονίκης στις εκλογές που έγιναν στις 30 του Απρίλη του 1944 για το Εθνικό Συμβούλιο της Ελεύθερης Ελλάδας.
Παρά τα κτυπήματα στην Μεταξική περίοδο υπήρχαν ορισμένα υπολείμματα πυρήνων της ΟΚΝΕ στο Πανεπιστήμιο. Μπορεί να είναι τυχαίο αλλά η ιστορία της ΟΚΝΕ συνδέεται από την αρχή της με την Θεσσαλονίκη. Εδώ στις 28 Νοέμβρη του 1922 συνήλθαν σε Συνέδριο, οι αντιπρόσωποι των σοσιαλιστικών νεολαιών και ομίλων νέων από την Αθήνα, τον Πειραιά, τη Χαλκίδα, τη Δράμα, το Βόλο, την Πάτρα, την Καβάλα και τη Θεσσαλονίκη και ίδρυσαν την ΟΚΝΕ. Αυτοί, λοιπόν οι εναπομείναντες πυρήνες και κυρίως ο μηχανισμός του Βενέτη, παλιού μέλους του γραφείου της ΟΚΝΕ και εξόριστου για λίγο καιρό, αλλά και το δίκτυο του Κερασίδη υπήρξαν οι βάσεις για την δημιουργία των πρώτων ομάδων αντιστασιακής δράσης και μαζικής δουλειάς μέσα στους φοιτητές. Ο Καφταντζής αναφέρεται και σε μια άλλη ομάδα που επιχείρησε να δράσει σε επαφή με ορισμένους που είχαν σχέση με την Προσωρινή Διοίκηση του ΚΚΕ, δηλαδή το κατασκεύασμα του Μανιαδάκη αλλά δεν πρόλαβε να κάνει σχεδόν τίποτε μιας και το Μακεδονικό Γραφείο αντέδρασε δυναμικά αναγκάζοντας μερικούς να εγκαταλείψουν την πόλη. Το δίκτυο του Κερασίδη χωρισμένο σε τρεις ανεξάρτητες ομάδες άρχισε πολύ γρήγορα να γράφει ή να πολυγραφεί προκηρύξεις στα ελληνικά αλλά και στα γερμανικά, να γράφει συνθήματα στους τοίχους και να κάνει αντικατοχική προπαγάνδα με αναπαραγωγή ειδήσεων από ξένα ραδιόφωνα. Οι ομάδες όμως αυτές άπλωσαν δίχως καλές προφυλάξεις την δράση τους με αποτέλεσμα η δοσίλογη ελληνική ασφάλεια να εντοπίσει σπίτι με αποθηκευμένες προκηρύξεις και να κάνει μέσω αυτού μαζικές συλλήψεις. Από τους συλληφθέντες που παραδόθηκαν όλοι στους Γερμανούς δύο εκτελέστηκαν. Ήταν ο Ηλίας Καπέσης, φοιτητής της Φυσικομαθηματικής με καταγωγή από το Μοναστήρι και ο Σωκράτης Διορινός της Νομικής, ο οποίος γερμανομαθής όντας, έγραφε τις προκηρύξεις στα γερμανικά. Για τον Καπέση στο σπίτι του οποίου βρέθηκαν οι προκηρύξεις και έγιναν οι συλλήψεις οι δοσίλογοι με επικεφαλής τον Χρυσοχόου (διορισμένος από την κυβέρνηση Τσολάκογλου και τους Γερμανούς πρώτα γενικός επιθεωρητής Νομαρχιών το 1941 και το 1944 Γενικός Διοικητής Μακεδονίας) ισχυρίστηκαν, λόγω της καταγωγής του, και τότε και ύστερα πως ήταν πράκτορας των Βουλγάρων που επεδίωκε προς όφελος τους να κλείσει το Πανεπιστήμιο, είχε σχέσεις με την Βουλγάρικη λέσχη κλπ και γι αυτό έκανε αντιγερμανικές ενέργειες. Αυτό κρατήστε το γιατί και σε άλλες περιπτώσεις οι ελληνικές δοσιλογικές αρχές που εν πολλοίς διαμόρφωσαν και την επίσημη μετακατοχική ιστορία, ρίχνανε στους Βούλγαρους την υποκίνηση της αντίστασης. Και οι δυο, συνομήλικοι, γεννημένοι το 1917 αφού δικάστηκαν από γερμανικό στρατοδικείο στις 23 του Οκτώβρη εκτελέστηκαν στις 13 του Νοέμβρη 1941. Και οι δύο στο στρατοδικείο κράτησαν αγέρωχη στάση και υπερασπίστηκαν την κομμουνιστική δράση τους. Για τον τόπο της εκτέλεσης υπάρχουν διαφορετικές αναφορές. Η μια μιλάει για το Γεντί Κουλέ και η άλλη για το Κόκκινο Σπίτι. Το «Κόκκινο Σπίτι» ήταν ο τόπος των εκτελέσεων των αποφάσεων των στρατοδικείων. Το «Κόκκινο Σπίτι» δίπλα στην ταβέρνα του «Λαδά», στην Τριανδρία, που σήμερα δεν υπάρχει, παρέμεινε τόπος εκτελέσεων από την εποχή μετά την μικρασιατική καταστροφή μέχρι και τις επόμενες δεκαετίες που ακολούθησαν τον Εμφύλιο.
Στις τότε 4 σχολές του Πανεπιστημίου, στην αρχή της κατοχής φοιτούσαν περίπου 1850 νέοι και δίδασκαν 59 καθηγητές Στην διάρκεια της κατοχής υπήρξε σημαντική αύξηση κυρίως γιατί γράφτηκαν δίχως εξετάσεις οι πρόσφυγες από την Ανατολική Μακεδονία και την Θράκη και άνοιξαν καινούριες σχολές ξεπερνώντας τους 4000. Προστέθηκαν στην δύναμη του Πανεπιστήμιου οι σχολές της Θεολογικής, Ιατρικής, του Χημικού και του Φυσιογνωστικού. Οι Γερμανοί αμέσως επιτάξανε το κεντρικό κτίριο της Φιλοσοφικής αφήνοντας μόνο το αμφιθέατρο, την βιβλιοθήκη, τα γραφεία και το υπόγειο. Τα μαθήματα στο διάστημα της κατοχής γίνονταν στα υπόγεια του κεντρικού κτιρίου, γι αυτό και οι φοιτητές μιλούσαν για «ζωή εν τάφω», στο Πειραματικό σχολείο, στο Άσυλο του Παιδιού και την Εύξεινο Λέσχη , στο σινεμά Ορφέα και στην Χάβρα στην συνοικία Χιρς. Μετά τις μαζικές συλλήψεις και την ουσιαστική διάλυση των πρώτων ομάδων μια νέα προσπάθεια μέχρι τα τέλη του Δεκέμβρη του 1941, είναι εκείνη που θα αποτελέσει την βάση για την μεγάλη επέκταση και ανάπτυξη. Σημαντικό ρόλο σε αυτήν την προσπάθεια παίζει σε αυτήν την πρώτη φάση εκτός από τον Κερασίδη και η Κατίνα Βάρκα, πτυχιούχος φιλόλογος από το Λιτόχωρο που αποτελούσε τον σύνδεσμο του Μακεδονικού Γραφείου και της οργάνωσης Ελευθερία με το Πανεπιστήμιο. Η Βάρκα είχε εξοριστεί στην Κίμωλο το 1939 και δραπέτευσε από εκεί μαζί με τις υπόλοιπες Κιμωλιώτισες το 1941. Γύρισε στην Θεσσαλονίκη τον Μάη του 1941 και αμέσως ρίχτηκε στην δράση. Για αυτήν την αγωνίστρια ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο, Χαράλαμπος Θεοδωρίδης, συνεργάτης στον Εκπαιδευτικό Όμιλο, μαζί με τον Γληνό, την Ιμβριώτη κλπ, μια από τις πιο εμβληματικές φυσιογνωμίες εκείνων των δασκάλων που δεν σκύψανε το κεφάλι, γράφει στο Χειμώνας 1941-1942, Χρονικό της Κατοχής που εκδόθηκε 23 χρόνια μετά το θάνατο του. Στις 20 Δεκεμβρίου του 1941 , συνάντησε την παλιά του φοιτήτρια που του εξιστόρησε τις περιπέτειες της εξορίας ( αν και στην από μνήμης αναφορά του ο Θεοδωρίδης μπερδεύει την Κίμωλο με την Γαύδο). « Ένιωθα μπροστά της θαυμασμό για εκείνη και ντροπή για μένα. Μου μίλησε για την κίνηση ανάμεσα στους φοιτητές. Και μου είπε ψιθυριστά. Θα έρθουν να σας μιλήσουν. Το σύνθημα θα είναι Επίκουρος που τον λατρεύετε». Ο Θεοδωρίδης, πήρε τελικά το ψευδώνυμο Επίκουρος σε όλη την περίοδο δράσης του στο ΕΑΜ, μιας και ήταν συστηματικός μελετητής της φιλοσοφίας του και μιλούσε πολύ για αυτόν στα μαθήματα της φιλοσοφίας που έκανε. Άλλωστε το Μεταξικό καθεστώς του έκανε την τιμή να συμπεριλάβει στην λίστα με τα απαγορευμένα βιβλία την «Εισαγωγή στην Φιλοσοφία» μαζί με το «Φως που καίει» του Βάρναλη και τον «Επιτάφιο» του Θουκυδίδη. Για αυτόν τον καθηγητή που τίμησε τον ρόλο του στο Πανεπιστήμιο και αξίζει κανείς να μάθει και να διαβάσει τα γραπτά του η συνέχεια στην μετακατοχική Ελλάδα, επιφύλασσε την απόλυση το 1946 από το Πανεπιστήμιο και διάφορες πιέσεις και διωγμούς. Για την Κατίνα Βάρκα το τραγικό τέλος γράφτηκε στους στρατώνες του Πεζικού στις Σέρρες όπου δολοφονήθηκε άγρια από τους εθνοφύλακες το 1947 όντας γραμματέας της παράνομης ΠΕ Σερρών του ΚΚΕ.Ο Καφταντζής περιγράφει πως η οργάνωση της ΟΚΝΕ ήταν χωρισμένη σε 4 Αχτίδες κατά σχολές (Νομική-Φιλοσοφική, ΓΔΣ και ΦΜΣ). Κάθε Αχτίδα διαιρούνταν σε υπό-αχτίδες, πυρήνες και ομάδες, με βάση το έτος σπουδών, την φιλία και την γειτονιά. Αυτή ήταν η βάση εκτίναξης του απελευθερωτικού κινήματος στο Πανεπιστήμιο που οδήγησε στην δημιουργία του ΕΑΜ Νέων την Άνοιξη του 1942 και αργότερα στις αρχές του 1943, στην ίδρυση της ΕΠΟΝ. Η ΟΚΝΕ όπως είναι γνωστό και στην Θεσσαλονίκη συγχωνεύτηκε στην ΕΠΟΝ και σταμάτησε την δράση της. Από το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης, είναι αλήθεια με πολύ φειδωλό τρόπο, παρά τις πιέσεις ειδικά την πρώτη περίοδο, θα σταλούν στον ΕΛΑΣ , μόνο όσοι φοιτητές αδυνατούσαν να σταθούν νόμιμα στην πόλη. Οι δυο πρώτες υποδειγματικές ανταρτο-ομάδες θα φύγουν στα τέλη του 1942. Συνολικά σύμφωνα με μια καταγραφή που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Φοιτητής» το 1945, στο βουνό ανέβηκαν πάνω από 400 φοιτητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και πάνω από 100 από αυτούς φοίτησαν στην σχολή αξιωματικών του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ παίρνοντας τον βαθμό του ανθυπολοχαγού.

Μια από τις κορυφαίες και βαθιά συμβολικές φοιτητικές κινητοποιήσεις στην περίοδο της Κατοχής, σημείο καμπής για ορισμένους για το ολοκληρωτικό φούντωμα του φοιτητικού απελευθερωτικού κινήματος και το σπάσιμο του μαζικού φόβου έγινε στις 25 του Μάρτη του 1943. Ο Καφταντζής μιλά για μοναδικό και ανεπανάληπτο γεγονός. Δηλαδή η συγκέντρωση στην Αχειροποίητο μετά την δοξολογία και η διαδήλωση μέχρι την προτομή του Βότση στον Λευκό Πύργο. Το στεφάνωμα της προτομής με το κλεμμένο στεφάνι από τα νεκροταφεία της Ευαγγελίστριας και η συνέχιση της διαδήλωσης τριών χιλιάδων φοιτητών μέχρι το Σιντριβάνι και από εκεί μέχρι το Διοικητήριο, αφού είχαν ξεπεραστεί με την επιμονή και το όγκο, τα μπλόκα των Γερμανών και των αστυνομικών. Στην διαδήλωση αυτή ο φωτογραφικός φακός αποθανάτισε την στιγμή που η διαδήλωση πέρασε κάτω από το σπίτι του Θεοδωρίδη στην τότε οδό Πολωνίας και σήμερα Αλ. Σβώλου και ο καθηγητής από το μπαλκόνι πέταξε στους φοιτητές μια μεγάλη ελληνική σημαία. Η θύμηση του καθηγητή Θεοδωρίδη, ήλθε πάλι στο προσκήνιο στα μέσα του 2011, όταν στο δημοτικό συμβούλιο της Θεσσαλονίκης, διατυπώθηκε δικαιολογημένα η απαίτηση-πρόταση να αλλάξει ο δρόμος στις Σαράντα Εκκλησιές που είχε αφιερωθεί στον καθηγητή του Ρωμαϊκού Δικαίου Βιζουκίδη, γνωστό και σαν «φον Βυζούκεμπεργκ» όπως τον αποκαλούσαν οι φοιτητές, ο οποίος μαζί με τον Μητροπολίτη Γεννάδιο, τον στρατιωτικό διοικητή Ραγκαβή και τον Δήμαρχο Μερκουρίου στις 9 του Απρίλη του 1941 υποδέχτηκαν τους Γερμανούς στον Βαρδάρη. Το Δημοτικό Συμβούλιο στις 25-8-2011 με την 2057/2011 απόφαση του, αποφάσισε να αλλάξει την ονομασία του δρόμου σε οδό Αγωνιστών Πανεπιστημίου. Αξιομνημόνευτο είναι πως η απόφαση δεν ήταν ομόφωνη μιας και αποχώρησε από την ψηφοφορία η παράταξη Γκιουλέκα και ο σύμβουλος Μάτης ενώ υπήρξαν αντιδράσεις από την Ηπειρωτική Εστία και ακροδεξιούς κύκλους. (Για την ιστορία την πρόταση για την αλλαγή του ονόματος έκανε ο δημοτικός σύμβουλος Τριαντάφυλλος Μηταφίδης)
Στα χρόνια της Κατοχής το Πανεπιστήμιο πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος. Ο Καφταντζής μιλάει για ογδόντα νεκρούς και εκατοντάδες τραυματισμένους, φυλακισμένους και καταδιωγμένους φοιτητές και φοιτήτριες

Πηγές
Το Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης στον καιρό της Κατοχής. Γιώργος Καφταντζής, εκδόσεις Επίκεντρο, σελ.217, εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη, 2008
«Ο χειμώνας του 1941-42: χρονικό της κατοχής». Χαράλαμπος Θεοδωρίδης, εκδόσεις Κέδρος, Αθήνα 1980

* Τμήμα παρέμβασης στην εκδήλωση « Πρώτες αντιστάσεις και η μάχη για την επιβίωση στη Θεσσαλονίκη και στη Μακεδονία, 1941-1942» με αφορμή τα 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΛΑΣ, στο στέκι Σφεντόνα, στις 9/3/2012.

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

70 χρόνια από την εξέγερση της Δράμας Μνημείο του ανυπότακτου πνεύματος του λαού μας

Του Δημήτρη Παυλίδη

Συμπληρώθηκαν στα τέλη του Σεπτέμβρη 70 χρόνια από την εξέγερση του λαού της Δράμας ενάντια στη βουλγαρική κατοχή και τη μαζική σφαγή που ακολούθησε από τους φασίστες-κατακτητές. Την εξέγερση, που είναι περισσότερο γνωστή σαν τα «γεγονότα της Δράμας» ή το «κίνημα της Δράμας», επανέφερε στη δημόσια συζήτηση η πρόσφατη έκδοση της έρευνας του Σπύρου Κουζινόπουλου «Δράμα 1941, μια παρεξηγημένη εξέγερση», από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Η επέτειος πέρασε δίχως ιδιαίτερες αναφορές και εκδηλώσεις, εκτός από ετήσιες λιτές τελετές στα μνημεία που υπάρχουν στη Δράμα και στα μαρτυρικά χωριά. Ελάχιστες αναφορές από την Αριστερά, σε αντίθεση με τις εθνικο-φασιστικές ομάδες που πάλι αναπαρήγαγαν την αντικομμουνιστική προπαγάνδα. Στην Κορμίστα του νομού Σερρών μάλιστα, ομάδα Χρυσαυγιτών επιχείρησε να καταθέσει στεφάνι μολύνοντας το μνημείο των 91 Κορμιστινών που εκτελέστηκαν την 1η Οκτώβρη του 1941, και αντιμετώπισαν την οργή των κατοίκων.

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Ο Νίκος Μπελογιάννης θα ζει πάντα στην καρδιά του λαού μας

Του Στέφανου Σκοδράνη

Ο Νίκος Μπελογιάννης γεννήθηκε στην Αμαλιάδα στα τέλη του 1915. Από τα εφηβικά του χρόνια οι προοδευτικές ιδέες και τα σοσιαλιστικά ιδανικά σημάδεψαν τον τρόπο σκέψης του. Με δικιά του πρωτοβουλία έγιναν στο γυμνάσιό του δύο μαθητικές απεργίες Το 1932 γίνεται μέλος της ΟΚΝΕ και το 1934 μέλος του ΚΚΕ. Το 1935 εκλέγεται γραμματέας της κομματικής οργάνωσης Αμαλιάδας. Με τη δικιά του καταλυτική συμμετοχή ξεσπούν στην πόλη διαμαρτυρίες των σταφιδοπαραγωγών και απεργίες.
Τον Μάρτη του 1936 ο Μπελογιάννης συλλαμβάνεται ως υπαίτιος της οργάνωσης της απεργίας στην Αμαλιάδα και χωρίς δίκη εξορίζεται στην Ίο για έναν χρόνο. Τον Μάη του ίδιου χρόνου θα καταδικαστεί ερήμην σε δύο χρόνια φυλάκιση. Τότε θα αποβληθεί για πάντα και από το πανεπιστήμιο.

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »

Εφυγε ο καπετάν Κόρακας του ΕΛΑΣ

Εφυγε από τη ζωή την Τετάρτη 4 Φλεβάρη, σε ηλικία 97 χρόνων, ο σύντροφος Παντελής Λιότσος. Ο Παντελής, γεννήθηκε στο χωριό Παλήμπεη (Δρυμός) της Βόνιτσας, το 1912. Σπούδασε δικηγόρος. Κατά τη διάρκεια της ιταλικής φασιστικής επίθεσης στην Ελλάδα πολέμησε στο ελληνοϊταλικό μέτωπο, ήταν μάλιστα ο πρώτος έλληνας έφεδρος ανθυπολοχαγός που μπήκε στο Αργυρόκαστρο. Σεμνός και τίμιος, αρνήθηκε να παραλάβει –κάποια χρόνια αργότερα– το υποκριτικό «παράσημο ανδρείας» που θέλησε να του απονείμει για τη συμμετοχή του στις σκληρές αυτές μάχες εκεί το μοναρχοφασιστικό κράτος και η Φρειδερίκη, όλοι αυτοί δηλαδή που, μετά την εισβολή των Γερμανών, άφησαν τους φαντάρους του ελληνοϊταλικού μετώπου «στη μαύρη τύχη τους», για να συνεργαστούν στη συνέχεια –φανερά πλέον– με τους κατακτητές.
Ο Λιότσος εντάχθηκε στη συνέχεια στον ΕΛΑΣ, όπου έγινε διοικητής λόχου του 2/39 Συντάγματος και γνωστός με το ψευδώνυμο καπετάν Κόρακας. Τον Μάη του 1944 ηγήθηκε, μαζί με τον καπετάν Φουρτούνα, μιας ιδιαίτερα δύσκολης επιχείρησης που του ανατέθηκε από το Γενικό Αρχηγείο του ΕΛΑΣ, αυτής για την απελευθέρωση της Λευκάδας από τους Γερμανούς κατακτητές, τους διάφορους «οπλαρχηγούς» και άλλα αντιδραστικά στοιχεία.
Μετά την απελευθέρωση από τους Γερμανούς, ο Λιότσος, όντας έφεδρος ανθυπολοχαγός, επιστρατεύεται, τον Σεπτέμβρη του 1947, στα Γιάννενα και από κει στο Χαϊδάρι για να μεταφερθεί στη συνέχεια στη... Μακρόνησο. Αρνούμενος να κάνει «δήλωση μετανοίας» για τη συμμετοχή του στον ΕΛΑΣ και υπερασπιζόμενος τον αγώνα του λαού μας ενάντια στους κατακτητές –ο λόγος για τον οποίο βρέθηκε εκεί, όπως με θάρρος ξεστόμισε στον φασίστα διοικητή, συνταγματάρχη Νταούλη που τον «ανέκρινε» επί ώρες– καθαιρείται από αξιωματικός και βασανίζεται άγρια από τους αλφαμίτες του Γ΄ Κέντρου Μακρονήσου. Δέρνεται (τον πέταξαν μάλιστα στη θάλασσα, Νοέμβρη μήνα, για να τον ανασύρουν στη συνέχεια αναίσθητο), με αποτέλεσμα να παραμείνει επί 15 ημέρες κατάκοιτος μέσα σε αντίσκηνο και να μεταφερθεί στην Αθήνα, στον «Ευαγγελισμό». Οι συγκρατούμενοί του τότε τον θεωρούσαν σίγουρα... ετοιμοθάνατο. Τον Σεπτέμβρη του 1948 μεταφέρεται στις στρατιωτικές φυλακές της Μακρονήσου (ΣΦΑ), κατηγορούμενος άδικα για κάποια «ανθρωποκτονία». Εκεί υπέστη νέα άγρια βασανιστήρια, ξυλοδαρμούς και μακρόχρονο εγκλεισμό στην απομόνωση. Από εκεί θα μεταφερθεί, το 1949, στις φυλακές της Λευκάδας όπου θα δικαστεί και θα αθωωθεί για την υποτιθέμενη ανθρωποκτονία, δεδομένου ότι ακόμα και οι συγγενείς του θύματος κατέθεσαν πως δεν είχε καμία σχέση με αυτήν. Την αθώωσή του ακολουθεί, ξανά, μεταφορά του στη... Μακρόνησο (ΣΦΑ), στην απομόνωση, με νέους καθημερινούς ξυλοδαρμούς και βασανιστήρια, μέχρι το 1950, όταν θα εξοριστεί στον Αϊ-Στράτη.
Επί 17 ολόκληρα χρόνια ο Παντελής Λιότσος βρισκόταν στη φυλακή και στην εξορία. Συνεπής στην υπόθεση και στα ιδανικά του λαού και του αριστερού επαναστατικού κινήματος, κατήγγειλε σθεναρά –από την περίοδο ήδη, της εξορίας του στον Αϊ-Στράτη, αλλά και στη συνέχεια– τη δεξιά στροφή του κομμουνιστικού κινήματος, στα μέσα της δεκαετίας του ’50 και την κυριαρχία του ρεβιζιονισμού σε αυτό και ενεργοποιήθηκε στις γραμμές του μαρξιστικού-λενινιστικού κινήματος.
Θα τον θυμόμαστε να έρχεται σε πολιτικές εκδηλώσεις «μην έχοντας όμως μαζί του το... όπλο του», όπως χαρακτηριστικά έλεγε. Θα τον θυμόμαστε να χαρακτηρίζεται από την όρεξη για τη ζωή, ακόμα και στα πιο βαθιά του γεράματα. Μαζί του πάντα, στήριγμα και συμπαραστάτρια, η κυρά Λούλα –αυτή η ακούραστη σύντροφος της ζωής του. Αντίο, σύντροφε!

OΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΕΔΩ »